Nieuwsbericht

Droogte verschuift poolwaarts

03 april 2018

De opwarming van de aarde zorgt voor een verschuiving van de gemiddelde westenwinden richting de polen. Dit heeft gevolgen voor de wereldwijde verdeling van regen en verdamping. Droge gebieden breiden daardoor poolwaarts uit.

De Hadley circulatie

Gemiddeld genomen stijgt lucht op in de tropen en stroomt op 10-16 kilometer hoogte poolwaarts. Door de draaiing van de aarde ontstaan in deze uitstroom krachtige westenwinden, ook wel straalstromen genoemd, die rond 30 graden noord en zuid maximale windkracht bereiken (figuur 1). In de straalstroom ontstaan stormen. Deze gaan gepaard met regen en brengen de westenwinden tot op de grond. Ten zuiden van de straalstroom (op het zuidelijk halfrond ten noorden) daalt de lucht, stroomt aan de grond terug richting de tropen en sluit zo een kringloop die de Hadley circulatie genoemd wordt. In de terugstroom ontstaan door de draaiing van de aarde oostenwinden, ook wel passaatwinden genoemd.

Droogte door dalende lucht

De dalende luchtmassa’s warmen op doordat de druk toeneemt, zoals de lucht in een fietspomp opwarmt door samenpersing. De relatieve vochtigheid neemt hierdoor af. Droge lucht, weinig bewolking en dus veel zon en krachtige passaatwinden zorgen voor weinig regen en veel verdamping. Dit is de reden dat in de subtropen hete, droge woestijngebieden voorkomen (figuur 2).

Oorzaak verschuiving

Uit satellietwaarnemingen blijkt dat de dalende tak van de Hadley cel sinds 1980 meer dan 200 kilometer richting de polen is opgeschoven (figuur 3). Uit berekeningen met klimaatmodellen blijkt dit deels samen te hangen met de opwarming van de aarde. De atmosfeer wordt in de gebieden waar de stormen ontstaan stabieler. Stormen ontstaan daardoor op steeds hogere breedtes. Dit verklaart iets minder dan de helft van het waargenomen opschuiving van de westenwinden, de dalende tak van de Hadley cel en bijbehorende droge gebieden. De andere helft hangt samen met natuurlijke fluctuaties in het klimaat.

 

KNMI-klimaatbericht door Frank Selten

 

De hadley cel
Figuur 1: oost-west wind als functie van de hoogte en breedtegraad (boven) en transport van luchtmassa’s (onder), beide gemiddeld over 1961-1999 en over alle lengtegraden. Rode pijlen geven verschuiving door opwarming aan (bron: ECWMF).
Kaart van neerslag minus verdamping
Figuur 2: verdamping minus neerslag gemiddeld over 1961-1999 (bron: ECMWF). Rode pijlen geven de verschuiving door opwarming aan.
Grafiek van de waargenomen opschuiving van de Hadley cel.
Figuur 3: opschuiving van de noordgrens van de Hadley circulatie, ongeveer 200 km sinds 1980, afgeleid uit satellietwaarnemingen van de uitgaande warmtestraling (blauw OLR-AVHRR, zwart OLR-HIRS en rood brightness temperature) (bron: Mantsis ea, GRL 2016).

Recente nieuwsberichten

  1. Nieuwe metingen opwarming oceaan bevestigen modelresultaten

    De oceanen warmen snel op. Een zojuist in het tijdschrift Science verschenen artikel concludeert ...

    18 januari 2019 - Nieuwsbericht
  2. Nieuwe windatlas voor offshore windenergiesector

    Het KNMI brengt samen met 'ECN part of TNO' en Whiffle een nieuwe en verbeterde windatlas uit. De...

    17 januari 2019 - Nieuwsbericht
  3. Waar scheen de zon in 2018 het felst?

    2018 was een zeer zonnig jaar, waarin de KNMI-meetstations in Nederland gemiddeld 2090 uur zon re...

    15 januari 2019 - Nieuwsbericht
  4. Sneeuwdump in de Alpen

    In het noordoosten van de Alpen stapelt de sneeuw zich sinds oudjaarsdag op. Voor het vakantierei...

    08 januari 2019 - Nieuwsbericht
Toon alle pers- & nieuwsberichten