El Niño zorgt waarschijnlijk voor rustiger orkaanseizoen

Voor het komende orkaanseizoen verwachten we dat er minder orkaanactiviteit zal zijn dan het langjarige gemiddelde. Het gemiddelde voor de periode 1991-2020 ligt op 14 stormen, 7 orkanen en 3 zware orkanen. Er zijn twee factoren van groot belang om naar te kijken: of we dit jaar een El Niño, La Niña (of geen van beide) krijgen, en hoe warm het zeewater is. Voor het naderende seizoen geeft het Amerikaanse NOAA de verwachting dat er zich een El Niño zal voordoen. Met op dit moment 82% kans dat El Niño vormt tussen nu en juli en 96% kans dat El Niño zal voortzetten tot 2027. 

Door El Niño is het moeilijker voor orkanen om te vormen

Een El Niño zorgt ervoor dat de omstandigheden voor orkanen om te vormen ongunstiger worden in de Noord-Atlantische Oceaan, doordat er dan meer wind op grote hoogte staat. Deze wind zorgt ervoor dat stormen die zich proberen te vormen, kapot geblazen worden. Daarnaast onderdrukt de atmosfeer ook nog de opstijgende lucht (waaruit stormen kunnen vormen), als een soort deksel op een pan met warm water. Hierdoor is het ook moeilijker voor orkanen om te vormen. Bij een La Niña zien we precies het tegenovergestelde: de wind op grote hoogte zwakt dan juist af waardoor stormen niet zo snel kapot geblazen worden, en de atmosfeer geeft juist een zet mee aan opstijgende lucht – alsof je de deksel juist van de pan haalt zodat de warme lucht makkelijk op kan stijgen. 

Ook temperatuur van het zeewater is van belang

Naast de naderende El Niño kijken we ook naar de temperatuur van het zeewater. Dit is namelijk een belangrijk ingrediënt voor orkanen om te vormen en sterker te kunnen vormen: hiervoor moet het zeewater op z’n minst 27°C zijn in de bovenste 50 meter van de oceaan. Hoe warmer dit zeewater is, hoe meer energie er beschikbaar is. En bij uitzonderlijk warm zeewater kan zelfs het effect van een El Niño teniet gedaan worden. In 2024 bijvoorbeeld werd er ook een El Niño verwacht, maar doordat het zeewater in de Noord-Atlantische Oceaan toen gemiddeld een aantal graden warmer was dan het langjarige gemiddelde, zorgde dat ervoor dat er zoveel energie beschikbaar was dat “dat deksel” in de atmosfeer weggeduwd werd. Zo werd 2024 alsnog een bovengemiddeld actief seizoen, tegen alle verwachtingen in.

Voor 2026 liggen de zeewatertemperaturen op dit moment bijna 2°C lager dan in 2024, waardoor de kans op dit moment niet groot geacht wordt dat het zeewater weer zo'n tegengesteld effect zal hebben. In het gebied waar orkanen vaak vormen is de temperatuur op dit moment gemiddeld 26,5°C. Ter vergelijking: eind mei 2024 was dat 27,8°C. 

Hoe ontstaan orkanen?  

Voor het ontstaan van orkanen is een aantal ingrediënten nodig:

• Orkanen ontstaan uit zware onweersbuien. Deze onweersbuien komen vaak boven Afrika tot ontwikkeling, en bewegen dan naar het westen de Atlantische Oceaan op (de zogenoemde tropical waves).
• Het zeewater waarover de onweersbuien trekken moet warmer zijn dan 27 ℃ in de bovenste 50 meter van de oceaan. Boven 27 ℃ bevat het zeewater voldoende energie om de onweersbuien te voeden en sterker te laten worden. Het zeewater verdampt en de onweersbuien kunnen dan doorgroeien tot orkaankracht.  
• De draaiing van de aarde is cruciaal voor het ontstaan van orkanen. Door die draaiing stroomt lucht in een lagedrukgebied niet recht naar het centrum, maar beweegt het om het centrum heen. De vormende orkaan gaat daardoor draaien om zijn as: op het noordelijk halfrond is dit tegen de klok in, en op het zuidelijk halfrond met de klok mee. Hierdoor vormt er zich een duidelijk zichtbaar centrum, ook wel het oog van de orkaan genoemd. Op de evenaar is het effect van de draaiing van de aarde niet merkbaar en daardoor ontstaan er geen orkanen dichtbij de evenaar. Dit is de reden waarom er een stuk minder orkanen langs Bonaire trekken dan langs Saba en Sint Eustatius. Bonaire ligt dichterbij de evenaar.
• Orkanen ontstaan alleen als de windsnelheid en windrichting op zeeniveau ongeveer gelijk is aan die op grotere hoogte, aan de bovenkant van de storm. Met andere woorden, de verticale windschering moet klein zijn. De zich vormende orkaan wil namelijk het liefst dat hij verticaal ongeveer intact blijft, op die manier haalt hij namelijk de meeste energie uit het warme zeewater. Als de wind op hoogte harder of in een andere richting waait dan op zeeniveau, wordt de orkaan uit elkaar geblazen. 

Het orkaanseizoen van 2025 in de Noord-Atlantische Oceaan

Het Atlantische orkaanseizoen van 2025 had iets minder stormen dan het langjarige gemiddelde, maar qua intensiteit was het een bovengemiddeld zwaar seizoen. Er vormden dertien tropische stormen, waarvan er vijf doorgroeiden tot orkanen. Van deze vijf waren er vier zware orkanen: één Categorie-4 orkaan, en maar liefst drie Categorie-5 orkanen. De meeste orkanen bleven boven de open oceaan en zorgden daardoor voor weinig overlast. Maar de laatste orkaan van het seizoen, orkaan Melissa, kwam als krachtige Categorie-5 orkaan aan land in Jamaica en zorgde daar voor grootschalige verwoesting. Er vielen meer dan 60 slachtoffers in Jamaica en Haïti door de orkaan. 

Net als in 2024 werd het orkaanseizoen van 2025 gekenmerkt door een opvallende stilte tussen half augustus en half september. Deze periode is normaal gesproken de piek van het orkaanseizoen met de meeste activiteit, maar zowel in 2024 als in 2025 waren er in deze weken geen orkanen actief in de Noord-Atlantische Oceaan. Dat dit nu twee keer achter elkaar is gebeurd, is opmerkelijk te noemen, maar het is nog niet duidelijk of deze twee gebeurtenissen in een grotere trend passen of dat het toeval is geweest. Onderzoek moet uitwijzen of we dit soort bijzondere seizoenen in de toekomst vaker gaan zien.

Verwachtingen voor 2026 in getallen

Voor het orkaanseizoen van 2026 verwacht het Amerikaanse NOAA acht tot veertien tropische stormen, waarvan er drie tot zes uit zullen groeien tot orkanen en één tot drie hiervan tot zware orkanen (Categorie 3 of zwaarder). Het toonaangevende Colorado State University bracht in april een soortgelijke verwachting uit, met dertien tropische stormen, zes orkanen en twee zware orkanen. 

KNMI en Caribisch Nederland

Het KNMI verzorgt de meteorologische en seismische berichtgeving voor Caribisch Nederland. Dit zijn de bijzondere gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Op de aparte KNMI-website voor Caribisch Nederland staan onder meer weersverwachtingen voor de bewoners van de BES-eilanden en specifieke berichten voor de lucht- en scheepvaart. Bij extreme omstandigheden - zoals orkanen, hoge golven en overstromingen door overvloedige regen - worden waarschuwingen en adviezen uitgegeven aan de gezaghebbers, de Rijksvertegenwoordiger, lokale crisiscoördinatoren en het Nationaal Crisis Centrum (NCC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Het KNMI werkt nauw samen met meteorologische diensten in de regio en met Météo France.