Klimaatbericht

Hellmann-getal als maat voor winterkou

25 februari 2019

Het is iets wat we vaker horen: 'de winters zijn niet meer wat ze geweest zijn' of 'de jongere generaties hebben nog geen echter winter meegemaakt'. Nu weten we weliswaar dat het klimaat verandert en de gemiddelde temperatuur wereldwijd stijgt, maar betekent dat ook dat de Nederlandse winters veranderen?

Hellmann-koudegetal

Al in het begin van de vorige eeuw heeft de Duitse meteoroloog Gustav Hellmann een manier gevonden om de hoeveelheid kou in de winter te kwantificeren met het zogenoemde Hellmann-koudegetal. Hiervoor tellen we alle etmaal-gemiddelde temperaturen onder nul binnen de winterperiode (van 1 november tot en met 31 maart) bij elkaar op, met weglating van het minteken. Om vervolgens winters te kunnen classificeren en met elkaar te kunnen vergelijken is er op basis van het toenmalige klimaat een classificatie opgesteld (figuur 1).

Huidige winter zeer zacht

Volgens deze classificatie heeft een normale winter een Hellmann-getal van tussen de 40 en 100. Bij een getal lager dan 40 kan de winter als zacht worden bestempeld en bij een getal boven de 100 als koud. De huidige winter is weliswaar nog niet voorbij maar de kans lijkt klein dat het huidige Hellmann-getal van 12,1 nog verder oploopt. Daarmee komt de huidige winter hoogstwaarschijnlijk in de zeer zachte categorie. Dat betekent dat deze winter de zesde zachte of zeer zachte winter op een rij zal worden en dat is nog niet eerder voorgekomen!

De laatste koude winter is al weer 22 jaar geleden: de winter 1996-1997 had een Hellmann-getal van 131,6. Wanneer we alle winters sinds het jaar 1901 op een rij zetten (figuur 2) wordt pas duidelijk hoeveel minder koude winters er recentelijk zijn voorgekomen. In figuur 3 is daarnaast een vergelijking gemaakt tussen de klassenverdeling van de winters in de perioden 1961-1990 en 1991-2019, voor De Bilt, waarbij een duidelijk verschuiving is te zien richting normale en zachte winters.

Overigens zegt het Hellmann-getal niet alles en kan een winter toch heel anders worden ervaren. Zo kan een winter die over het algemeen vrij zacht is met een korte felle winterperiode toch tientallen 'hellmannen' scoren en zelfs als een normale winter in de boeken komen.

KNMI-klimaatbericht door Yorick de Wijs

Classificatietabel Hellmann-koudegetallen.
Figuur 1: Classificatietabel Hellmann-koudegetallen. ©KNMI
Historisch verloop Hellmann-koudegetal in de Bilt sinds 1901.
Figuur 2: Historisch verloop Hellmann-koudegetal in de Bilt sinds 1901. ©KNMI
Vergelijking klassenverdeling winters volgens de Hellmann-classificatie voor de perioden 1961-1990 (30 jaar) en 1991-2019 (29 jaar), voor De Bilt.
Figuur 3: Vergelijking klassenverdeling winters volgens de Hellmann-classificatie voor de perioden 1961-1990 (30 jaar) en 1991-2019 (29 jaar), voor De Bilt. ©KNMI

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Het regent niet vaker, wel harder

    In de afgelopen zestig jaar is de hoeveelheid neerslag met 9% toegenomen. Het is niet vaker gaan ...

    27 september 2022 - Klimaatbericht
  2. Kopzorgen van het weer

    Een nat pak of tegen de wind in trappen. Het zijn fysieke ongemakken waar we na een lange, droge ...

    20 september 2022 - Klimaatbericht
  3. Montreal Protocol: 35 jaar internationale samenwerking om het leven op aarde te beschermen

    Om te voorkomen dat de ozonlaag steeds dunner wordt, zijn in 1987 internationale afspraken gemaak...

    16 september 2022 - Klimaatbericht
  4. Pakistan kan vaker extreme regen verwachten door klimaatverandering

    Grote delen van Pakistan in Zuid-Azië hadden deze zomer te maken met extreem veel regen tijdens d...

    15 september 2022 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten