Herfst
Foto: Raymond Sluiter

In de herfst is overdag de zon de baas, ’s nachts de zee

22 september 2021

De gemiddelde temperatuurverdeling in Nederland wordt vooral bepaald door de zon en de zee. Grofweg geldt hoe zuidelijker hoe meer zon en hoe hoger de temperatuur, en hoe dichter bij zee hoe hoger de temperatuur in de winter en hoe lager de temperatuur in de zomer. Maar hoe is de temperatuurverdeling ’s nachts als er geen zon is, in vergelijking met overdag? We gaan dit na voor de herfst en zien dat er in de temperatuurverdeling grote verschillen bestaan tussen dag en nacht.

Verschil tussen dag en nacht

De maximumtemperatuur is een goede maat voor de temperatuur overdag, de minimumtemperatuur voor ‘s nachts. De verdeling van de gemiddelde maximumtemperatuur in de herfst verschilt sterk van de gemiddelde minimumtemperatuur (figuur 1). De isothermen (lijnen van gelijke temperatuur) staan bijna loodrecht op elkaar: overdag neemt de temperatuur af van zuid naar noord, terwijl ’s nachts de temperatuur afneemt van west naar oost. Dit verschil is het grootst in de herfst. In de lente en de zomer is er nauwelijks verschil in de richting van de isothermen tussen overdag en ‘s nachts, in de winter is er wel verschil maar beduidend minder dan in de herfst.

Overdag de zon, ’s nachts de zee

Overdag lijkt de verdeling van de temperatuur sterk op die van de zonnestraling (figuur 2). Kennelijk wordt in de herfst de temperatuur overdag vooral bepaald door de zon: hoe zuidelijker hoe warmer. ’s Nachts is de invloed van de zon geheel verdwenen, en wordt de temperatuur door de zee bepaald: hoe dichter bij de zee hoe warmer. 

De zee heeft de overhand

De verdeling van de etmaalgemiddelde temperatuur (figuur 3) lijkt vooral op die van de temperatuur ’s nachts, met de hoogste waarde bij de kust en lagere waarden landinwaarts. Dat komt doordat de oost-west verschillen in de nachttemperatuur groter zijn dan de noord-zuid verschillen in de dagtemperatuur (ongeveer twee keer zo groot, zie figuur 1). De zee maakt in de herfst dus meer verschil dan de zon, behalve overdag, dan is de zon de baas.

KNMI-klimaatbericht door Peter Siegmund
 

Gemiddelde maximum- en minimumtemperatuur in de herfst in Nederland
Figuur 1. Maximumtemperatuur (links) en de minimumtemperatuur (rechts) in de herfst, gemiddeld over 1991-2020. © KNMI
Zonnestraling in de herfst
Figuur 2. Zonnestraling in de herfst, 1991-2020. © KNMI
 Etmaalgemiddelde temperatuur in de herfst
Figuur 3: Etmaalgemiddelde temperatuur in de herfst, 1991-2020. © KNMI

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. KNMI-klimaatwetenschapper Geert Jan van Oldenborgh overleden

    Geert Jan van Oldenborgh (59) is dinsdag 12 oktober overleden. De bijdrage van Geert Jan aan de k...

    14 oktober 2021 - Klimaatbericht
  2. KNMI-Global geeft impuls aan samenwerking met ontwikkelingslanden

    96 procent van alle rampen wereldwijd zijn gerelateerd aan (extreme) weersomstandigheden, aldus d...

    13 oktober 2021 - Klimaatbericht
  3. Graaddagen in gasjaar 2021

    Gedurende het gasjaar, dat loopt van 1 oktober tot en met 30 september, berekent het KNMI dagelij...

    12 oktober 2021 - Klimaatbericht
  4. Nobelprijs voor klimaatonderzoekers

    De Nobelprijs voor natuurkunde is dit jaar toegekend aan drie wetenschappers voor hun onderzoek n...

    08 oktober 2021 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten