Het droge zomerhalfjaar van 2026

Het neerslagtekort is in essentie het verschil tussen de verdamping (preciezer gezegd: de referentiegewasverdamping) en de neerslag, opgeteld vanaf een bepaalde datum, vaak 1 april en tegenwoordig ook 1 januari. Het KNMI gebruikt het neerslagtekort om droogte te monitoren. Het landelijke gemiddelde neerslagtekort bereikte dit jaar half augustus de maximale waarde van 306 millimeter (afbeelding 1), tweeëneenhalf keer zoveel als de mediane waarde (waar de helft van de jaren boven ligt en de andere helft eronder). 

Grote verschillen binnen het land

Het landelijk gemiddelde is het gemiddelde over 13 stations. De verschillen in het maximale neerslagtekort tussen deze stations is groot, variërend van 205 millimeter in Groningen tot meer dan het dubbele, 416 millimeter, in Kerkwerve op Schouwen-Duiveland (afbeelding 1). Dit verschil kwam grotendeels doordat in Kerkwerve minder neerslag viel dan in Groningen, en deels ook doordat in Kerkwerve de verdamping groter was.

Het neerslagtekort ging vooral sterk omhoog in juli en, in mindere mate, in april. De verschillen in verdamping tussen mei, juni, juli en augustus waren vrij klein, maar in mei, juni en augustus viel veel meer neerslag dan in juli (afbeelding 2). In april viel net als in juli zeer weinig neerslag, maar door de kleinere verdamping steeg het neerslagtekort in april minder sterk dan in juli.

Het neerslagtekort kwam in april-september op ruim 40% van de dagen boven de lijn van 5% droogste jaren. Deze lijn geeft per kalenderdag het neerslagtekort dat eens per twintig jaar wordt overschreden. Het aantal jaren waarin deze lijn op minstens één dag wordt overschreden is overigens betrekkelijk groot, dit gebeurt ongeveer eens per drie jaar. 

Het jaar 2026 komt op de zevende plaats van droogste jaren van de meetreeks vanaf 1906 (afbeelding 3). Van de tien droogste jaren valt de helft in de afgelopen tien jaar: 2022, 2018, 2026 en 2025. Van de vijf droogste jaren vallen er vier in de vorige eeuw: 1976, 1959, 1911, en 1921. Het is volgens de waarnemingen niet zozeer droger geworden, maar het is wel veel vaker droog.

Het maximale neerslagtekort in de lente (april-mei) van 2026 komt op de zesde plaats van droge lentes. Alleen in 1976 waren het maximale neerslagtekort in zowel de lente als in het zomerhalfjaar hoger dan in 2026.

Het maximale neerslagtekort van 306 millimeter is het verschil tussen 470 millimeter verdamping en 164 millimeter neerslag. De verdamping neemt toe met de temperatuur, met ongeveer 2 procent per graad. De afgelopen vijftig jaar is de temperatuur in Nederland met 2 graden gestegen. Dit heeft de verdamping dit jaar met 4 procent van 470 millimeter oftewel 19 millimeter verhoogd. Ook het maximale neerslagtekort is daardoor 19 millimeter hoger. Dit is 6% van het maximale neerslagtekort van 306 millimeter in 2026. Het neerslagtekort is relatief gevoelig voor veranderingen in de temperatuur.

De verdamping wordt berekend uit de zonnestraling en de temperatuur. Als het water in de bodem 'op' is, dan stopt de werkelijke verdamping wel, maar de berekende verdamping niet. Het neerslagtekort neemt dan verder toe, terwijl gevolgen van de droogte niet hoeven toe te nemen.

KNMI-klimaatbericht door Peter Siegmund en Mark van der Keijl