VN-klimaatpanel IPCC in zwaar weer

Belangrijkste agendapunt was om eindelijk overeenstemming te bereiken over de publicatiedata voor de drie werkgroep rapporten, waaraan al hard gewerkt wordt door de auteurs

Vertegenwoordigers van over de hele wereld kwamen van 12 tot 16 oktober bijeen in de Ethiopische hoofdstad Addis Ababa. Belangrijkste agendapunt was om eindelijk overeenstemming te bereiken over de publicatiedata voor de drie werkgroep rapporten, waaraan al hard gewerkt wordt door de auteurs. Hier wordt al 2,5 jaar, vijf vergaderingen op een rij, over getwist, zo nu en dan met versluierde beschuldigingen over en weer. 

Normaalgesproken wordt de tijdlijn door de co-voorzitters (en hun technische ondersteuningsteams) opgesteld, en na beoordeling door het IPCC-bureau aan het Panel (de vertegenwoordiging van landen) ter goedkeuring voorgelegd. Sinds het begin van de huidige cyclus is een aantal landen het echter niet eens met deze voorgestelde tijdlijn. Hoewel die niet wezenlijk verschilt van vorige IPCC cycli, zou die te krap zijn voor een goede deelname van ontwikkelingslanden, zo luidt de officiële argumentatie.  

Mede om die reden kon ook het budget voor 2027 niet worden vastgesteld, hoewel de gefinancierde activiteiten in 2027 in alle voorgestelde tijdlijnen vrijwel hetzelfde zijn. Na de geplande eindtijd van de bijeenkomst en het vertrek van veel delegaties van kleine eilandstaten en ontwikkelingslanden, kon IPCC voorzitter Jim Skea niet anders dan de vergadering zonder uitkomst te schorsen. 

Een uitgebreid verslag van de IPCC plenaire vergadering is te lezen op Earth Negotiations Bulletin.

Dit is uiteindelijk een "politieke strijd", zo zegt Bart van den Hurk van Deltares, één van de IPCC co-voorzitters. Waarom zou je anders zo’n verhitte controverse krijgen over wat normaalgesproken vooral een kwestie van projectmanagement is? 

Het draait allemaal om de vraag: komt het rapport van Werkgroep 3 over mitigatie uit vóór of ná de tweede Global Stocktake (GST)

Het draait allemaal om de vraag: komt het rapport van Werkgroep 3 over mitigatie uit vóór of ná de tweede Global Stocktake (GST). Daarin wordt de balans opgemaakt van waar we staan met de voortgang richting het doel van het klimaatakkoord van Parijs. Dat dient dan weer als motivatie om de nationale bijdragen verder op te schroeven. De GST wordt dan ook gezien als een belangrijk proces om periodiek te ambitie te verhogen. 

Uitstekend nieuws, zou je denken, dat volgens de reguliere tijdlijn alle werkgroep rapporten opgeleverd kunnen worden voor de klimaattop waar de GST wordt afgesloten, in november 2028. Dit is ook in lijn met Artikel 1 uit de IPCC Principes, waarin staat dat het IPCC “zijn activiteiten vooral zal richten op ondersteuning van het UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) proces”. Zoals bijvoorbeeld de Global Stocktake.  

Artikel 1 wordt echter herhaaldelijk bekritiseerd door dezelfde partijen die nu voor een vertraagde tijdlijn pleiten – met name Saudi-Arabië, India en Rusland. De beleidsrelevantie van het IPCC is hun een doorn in het oog, en in dat licht kan hun weerstand tegen de reguliere tijdlijn worden gezien: zonder recent IPCC-rapport wordt de wetenschappelijke basis van de GST zwakker, en daarmee verzwakt waarschijnlijk ook de politieke druk die ervan uitgaat.  

Een aantal Afrikaanse landen, onder aanvoering van Kenia, stelt ook voor om een iets langere tijdlijn te hanteren, waarbij het WG3 rapport pas na de GST zou verschijnen. Zij noemen vooral capaciteitsproblemen in ontwikkelingslanden als reden om meer tijd nodig te hebben. “Deze en andere kwesties die verband houden met gelijkheid en inclusie, verdienen onze serieuze aandacht”, zo bracht onder andere Nederland bij de plenaire vergadering. “Maar een uitgestelde tijdlijn is geen goede oplossing voor deze structurele problemen.”

Het KNMI is samen met het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) het Nederlandse aanspreekpunt voor het IPCC

Het IPCC is een intergouvernementele organisatie, dus politiek is nooit ver weg. De plenaire vergadering van het IPCC, zoals die vorige week plaatsvond, is het domein van regeringsafgevaardigden. Het KNMI is samen met het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) het Nederlandse aanspreekpunt voor het IPCC. Namens Nederland namen deel Marcel Berk (KGG), Jan Versteeg (Klimaatgezant, KGG), en ikzelf, Bart Verheggen (KNMI).

Deze plenaire vergadering van het Panel stelt de randvoorwaarden vast (procedures, tijdschema, budget, enzovoorts), waarbinnen de auteurs hun belangrijke beoordelingswerk kunnen verrichten. Maar dat is hoever de invloed van regeringen reikt: afgevaardigden hebben geen invloed op de inhoud van de rapporten, zoals die door wetenschappers van over de hele wereld worden geschreven.  

Het IPCC heeft dus twee benen: een politiek been (de plenaire vergadering van regeringsafgevaardigden), en een wetenschappelijk been (het schrijven van de rapporten door wetenschappers en andere auteurs). Hoewel overheden tussentijds commentaar mogen leveren op conceptrapporten, opereren deze twee benen relatief los van elkaar, en komen pas echt samen bij de vaststelling van de samenvatting voor beleidsmakers (Summary for Policymakers). Deze beleidssamenvatting moet namelijk regel voor regel door regeringsafgevaardigden worden goedgekeurd, waarbij de hoofdauteurs aanwezig zijn om te waarborgen dat de tekst wel consistent blijft met de onderliggende wetenschappelijke rapporten.

Hoewel de huidige patstelling binnen het Panel dus geen invloed heeft op de ínhoud van de rapporten, maakt deze het voor de auteurs wel moeilijker om hun werk te doen. Activiteiten die gepland staan voor begin 2027, staan nu op losse schroeven, waarschijnlijk met vertraging tot gevolg (wat precies het doel lijkt te zijn van sommige eerdergenoemde landen).  

De auteurs, en de co-voorzitters die hen aansturen, zitten nu in grote onzekerheid

De auteurs, en de co-voorzitters die hen aansturen, zitten nu in grote onzekerheid. Bart van den Hurk gaf daar heel krachtig woorden aan in zijn slotverklaring op de plenaire vergadering: “Het zou zo mooi zijn geweest als de delegatie uit Guatemala hier trots de volgende bijeenkomst van hoofdauteurs kon aankondigen in hun land aankomende januari. Dat is een belangrijk moment in de schrijfcyclus, waarbij mensen fysiek bijeenkomen en de essentiële stappen ondernemen die nodig zijn om een goede assessment vorm te geven. Maar zonder budget weten we oprecht niet wat we kunnen doen.” Hij kreeg spontaan applaus – iets dat niet vaak voorkomt bij deze vergaderingen.

In een open brief, ondertekend door meer dan tweehonderd auteurs, geven zij aan “zich te blijven inzetten om de AR7-rapporten op een rigoureuze, tijdige en inclusieve manier op te stellen, in overeenstemming met ons mandaat om beleidsrelevant te zijn. (…) We hebben geen tijd te verliezen.” 

Aangezien er geen planning en geen budget voor 2027 is vastgesteld, is de vergadering niet gesloten, maar opgeschort. De landenvertegenwoordigers worden op de hoogte gesteld van hoe en wanneer de vergadering wordt hervat. Of we er dan wel uit komen? Het zal wel moeten, want 2027 ligt voor de deur.  

De wetenschap gaat door

De impasse laat wel zien dat het Panel (oftewel, het politieke been van het IPCC) heel gepolariseerd is. Sommige landen halen alles uit de kast om hun zin door te drijven, en nemen de onvermijdelijke schade aan het proces en de grote onzekerheid waarin ze de auteurs storten, voor lief. De wetenschap daarentegen gaat door. Zo ook de IPCC-auteurs die zich vrijwillig, naast andere drukke bezigheden, blijven inzetten om tot een goede assessment te komen, zodat de nieuwste wetenschappelijke inzichten –hopelijk tijdig- beschikbaar zijn voor beleidsmakers en voor de politieke besluitvorming. 

KNMI-klimaatbericht door Bart Verheggen