Climeworks fabriek op IJsland die CO2 uit de lucht haalt
Climeworks

Klimaatneutraal zijn, wat betekent dat?

01 februari 2023

Als je klimaatneutraal bent, dan draagt wat je doet niet bij aan de opwarming van de aarde. Dat betekent dat je als land, organisatie of bedrijf de broeikasgassen die je uitstoot, ook weer uit de lucht haalt. Dat noemen we ook wel 'negatieve emissies'. Op wat voor manieren kun je dat doen en welke nadelen kleven daaraan?

Klimaatneutraal is niet hetzelfde als CO2-neutraal 

Steeds meer landen, bedrijven en organisaties willen vanaf een bepaalde datum, in de nabije of verdere toekomst, klimaatneutraal zijn. Dat geldt ook voor het ministerie van IenW waar het KNMI onder valt. In 2030 wil het ministerie ‘netto geen CO2 uitstoten in de bedrijfsvoering en in de uitvoering van projecten’.  

CO2-neutraal is niet altijd klimaatneutraal. Want zelfs als iets CO2-neutraal is, kunnen er alsnog andere broeikasgassen en fijnstofdeeltjes vrijkomen. Voor sommige activiteiten is deze andere uitstoot te verwaarlozen, maar niet altijd. Denk bijvoorbeeld aan de nog steeds toenemende methaanuitstoot door de productie van fossiele brandstoffen, afvalverwerking, veeteelt en rijstbouw. 

Klimaatneutraal zijn gaat meestal niet zonder negatieve emissies 

Bij het maken en vervoeren van producten en de opwekking van elektriciteit worden fossiele brandstoffen verbrand en wordt CO2 uitgestoten. Zolang dat nog het geval is, kun je alleen klimaatneutraal worden, als je die CO2 weer uit de lucht haalt. Dat kan in principe op verschillende manieren. Via het versterken van natuurlijke processen, via technologie of combinaties daarvan. De haalbaarheid van al deze opties is nog hoogst onzeker. De wereld is pas duurzaam klimaatneutraal (preciezer CO2-neutraal) als de hoeveelheid koolstof die we uit de grond halen er ook weer wordt teruggestopt (figuur 1).

Figuur 1. De bijdrage van de mens aan de wereldwijde kringloop van koolstof in de huidige situatie (links), de situatie van netto geen uitstoot, fossiele emissies worden als deels als biomassa opgeslagen (midden) en duurzaam netto geen uitstoot, de koolstof die uit de grond wordt gehaald wordt er ook weer in opgeslagen (rechts).
Figuur 2. Verschillende scenario's voor toekomstige uitstoot van CO2 en de bijbehorende wereldwijde opwarming sinds 1850-1900. Alleen als de uitstoot vanaf nu omlaag gaat en we vanaf 2080 netto CO2 uit de lucht gaan halen, blijft de opwarming waarschijnlijk beperkt tot 2 graden. Bron: IPCC WGI AR6 rapport, figuur TS.1.

CO2 uit de lucht halen via natuurlijke processen 

Bomen zetten CO2 uit de lucht om in hout. Negatieve emissies kun je dan ook bereiken door op grote schaal bossen aan te planten. Als je dat hout later verbrandt (bijvoorbeeld om elektriciteit te produceren), moet je de CO2 die dan weer vrijkomt afvangen en onder de grond opslaan. Het is vaak moeilijk om harde afspraken te maken over de ondergrondse opslag van CO2 waarvan de koolstof nu tijdelijk in biomassa wordt opgeslagen. Een ander nadeel is dat je voor de aanleg van bossen veel ruimte nodig hebt. Bovendien vergroot klimaatverandering de kans op bosbranden en daarbij komt de CO2 weer vrij.

Grootschalige algenteelt in de oceaan is een ander voorbeeld van versterking van natuurlijke processen om CO2 uit de atmosfeer te verwijderen. Algen gebruiken de koolstof uit CO2 om hun skelet te bouwen. Als ze sterven, dwarrelt het skelet naar beneden en komt de koolstof in de oceaanbodem terecht. Het is nog onduidelijk of dit op grote schaal mogelijk is en wat de gevolgen zijn voor het leven in de oceaan. 

Een derde voorbeeld is het grootschalig gebruik in de (wegen)bouw van olivijn, een mineraal dat op een natuurlijke manier met CO2 reageert. Het is nog de vraag of dit op grote schaal duurzaam mogelijk is.

CO2 uit de lucht halen met nieuwe technologie 

Het is ook mogelijk actief met filters CO2 uit de lucht te halen. Op IJsland is in 2021 een fabriek geopend die op die manier direct CO2 uit de lucht haalt en ondergronds omzet in gesteente. De energie die daarvoor nodig is wordt duurzaam opgewekt uit aardwarmte. De techniek is veelbelovend, maar het vraagt 10 miljoen van dergelijke fabrieken om de huidige, wereldwijde uitstoot uit de lucht te halen. Ook vraagt dat veel energie die duurzaam opgewekt moet worden. En er is veel ruimte nodig ondergronds om de CO2 als gesteente op te slaan.  

Andere manieren om de opwarming tegen te gaan 

Negatieve emissies zijn noodzakelijk om de gestelde doelen van het klimaatakkoord van Parijs te kunnen halen (figuur 2). Maar het is nog niet duidelijk hoe deze negatieve emissies gehaald kunnen worden. Sommige wetenschappers kijken naar andere manieren om de opwarming tegen te gaan. Bijvoorbeeld door op grote te schaal te zorgen dat minder zonlicht het aardoppervlak bereikt. Meer daarover in een volgend klimaatbericht over klimaatmodificatie.

KNMI-klimaatbericht door Michiel van Weele 

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Raken we gewend aan temperatuurrecords?

    Een hittegolf is een van de meest dodelijke natuurrampen: elk jaar sterven er wereldwijd duizende...

    20 juni 2024 - Klimaatbericht
  2. Scholieren helpen KNMI om luchtvervuiling in kaart te brengen

    Leerlingen van twintig scholen in Nederland hebben dit voorjaar meetbuisjes opgehangen in hun omg...

    17 juni 2024 - Nieuwsbericht
  3. Wie stoot waar hoeveel CO2 uit?

    De aarde warmt op door de toename van CO2 en andere broeikasgassen in de atmosfeer. Er wordt hard...

    14 juni 2024 - Klimaatbericht
  4. Alweer regen, blijft dat zo?

    Na een recordnatte april en mei leek juni even wat droger te beginnen. Maar ook vandaag regent he...

    10 juni 2024 - Nieuwsbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten