Verdamping boven bos
Foto: Acarapi / Adobe Stock

Mens telt mee in de wereldwijde waterhuishouding

13 september 2021

De totale hoeveelheid vloeibaar water op land is aan het afnemen. Dat blijkt uit metingen van de Grace satelliet. De bijdrage hiervan aan de gemiddelde zeespiegelstijging wordt geschat op 8%. Toegenomen verdamping door klimaatverandering en watergebruik door de mens worden als belangrijkste factoren gezien. Voor een duurzame beschikbaarheid van zoet water zijn in veel gebieden aanpassingen nodig.

Beschikbaarheid van water op het land neemt af

Met behulp van metingen van de variaties in het zwaartekrachtsveld van de aarde door de Grace satelliet, kunnen de variaties in wateropslag op het land in de vorm van oppervlaktewater, bodemwater en grondwater worden afgeleid. Een studie uit 2018 concludeert dat er tussen 2002 en 2016 systematisch water van het land naar de oceaan is verplaatst en dat de wateropslag op het land daardoor met gemiddeld 164 kubieke kilometer per jaar is afgenomen (figuur 1).

Het grootste deel is afkomstig uit basins die niet via rivieren afwateren op de oceaan (106 kubieke kilometer per jaar). Een dramatisch voorbeeld hiervan is het slinken van het Aralmeer (figuur 2). Als belangrijkste factoren worden de toegenomen verdamping door klimaatverandering, grootschalige irrigatie en het oppompen van grondwater gezien. De bijdrage aan de gemiddelde zeespiegelstijging tussen 2002 en 2016 wordt geschat op 8%. 

Watergebruik is gelijk aan de totale rivierafvoer in de wereld

In de herverdeling van water wereldwijd is de mens een factor van belang geworden. In een studie uit 2019 wordt het gemiddelde watergebruik door menselijke activiteiten geschat op maar liefst 24.000 kubieke kilometer per jaar. Dat is gelijk aan de helft van de totale rivierafvoer in de wereld (figuur 3).

De inventarisatie maakt onderscheid tussen gebruik van grondwater voor in de landbouw (groen), consumptief water voor huishoudens, industrie en landbouw (blauw) en afvalwater (grijs). Groen watergebruik neemt  het grootste deel (80%) voor zijn rekening. 

Duurzame beschikbaarheid vraagt om aanpassingen

Menselijke activiteiten dragen direct en indirect bij aan de afname van de beschikbaarheid van water op het land. Direct door het oppompen van grondwater en indirect door de toename van verdamping als gevolg van grootschalige irrigatie en stijgende temperaturen door de uitstoot van broeikasgassen. De verwachting is dat deze trend zich voortzet. Duurzame beschikbaarheid van water vraagt in grote delen van de wereld dan ook om aanpassingen in het huidige watergebruik. Een duurzame voedselvoorziening is hiervan afhankelijk.

KNMI-klimaatbericht door Frank Selten
 

Verandering in wateropslag op het land tussen 2002 en 2016
Figuur 1. (boven) Tijdreeksen van totale wateropslag (km3) in basins die wel (groen) en niet afwateren op de oceaan (zwart). (onder) Verandering in wateropslag in basins die niet afwateren op de oceaan (mm/jaar). Bron: Wang e.a. Nat.Geosc. 2018.
Aralmeer in 2000 en 2018
Figuur 2. Beelden van het Aralmeer vanuit de ruimte gemaakt met het MODIS instrument op de Terra satelliet in 2000 en 2018. Bron: NASA.
Gemiddeld watergebruik door de mens in relatie tot natuurlijke waterstromen
Figuur 3. Grootte van de gemiddelde natuurlijke waterstromen (gele pijlen) en watergebruik door de mens (groen: grondwatergebruik in de landbouw, blauw: consumptie door landbouw, industrie, huishoudens, roze: afvalwater). Bron: Abbott, Nat.Geosc. 2019.

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Zomerhalfjaar overdag meer opgewarmd dan ‘s nachts, vooral in het binnenland

    In Nederland is de zonnestraling in de lente en de zomer toegenomen. Deze seizoenen zijn hierdoor...

    04 oktober 2022 - Klimaatbericht
  2. Niet eerder deze eeuw zo droog als dit jaar

    Niet eerder deze eeuw was Nederland zo droog als dit jaar. Het landelijke neerslagtekort in het z...

    03 oktober 2022 - Klimaatbericht
  3. Vijf jaar aan satellietdata van Tropomi

    Satellietinstrument Tropomi bekijkt al vijf jaar de aarde vanuit de ruimte. Het Nederlandse instr...

    30 september 2022 - Klimaatbericht
  4. Klimaat penalty: slechtere luchtkwaliteit door klimaatverandering

    Door klimaatverandering kan de luchtkwaliteit in landen met veel uitstoot van CO2 verder verslech...

    29 september 2022 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten