Noordenwind speelt met ons lenteweer

30 april 2021

Het wil dit jaar niet echt vlotten met de lente. De zon is vaak aanwezig, maar toch is het relatief koud. Oorzaak is de wind die steeds uit het noorden waait. Dat is uitzonderlijk. Gemiddeld is het in april bijna 2 graden warmer geworden sinds 1975. Dat geldt voor alle windrichtingen. Maar als de noordenwind waait, hebben we ondanks dat het gemiddeld warmer wordt, een relatief koude lente.

Het koude weer in april heeft de lente dit jaar wat uitgesteld. Heel vaak waaide de wind uit het noorden, koude poollucht met zich meevoerend (figuur 1). De ‘uitsmijter’ kwam rond 5 april, toen met een krachtige tot harde noordenwind ijskoude lucht afkomstig van de Noordpool naar Nederland werd gevoerd. In deze koude lucht ontstonden talrijke hagel- en sneeuwbuien die ervoor zorgden dat het op veel plaatsen korte tijd wit werd.

Twee keer zoveel koude noordenwind

Koude dagen in april hangen nauw samen met de windrichting (figuur 1). De koudste aprildagen in De Bilt komen het meest voor als de wind uit een noord(westelijke) richting komt. Tussen 1961-2021 was dit het geval op ruim 25% van de aprildagen. Dit jaar was uitzonderlijk met meer dan 50% van zulke dagen. De warme (zuid)oostelijke windrichtingen kwamen dit jaar vrijwel niet aan bod. Het gevolg is een uitzonderlijk koude aprilmaand, ondanks dat april nu gemiddeld bijna 2,5 graden warmer is dan begin vorige eeuw.

Afname noordenwind tussen 1980 en 2000

 De windrichting varieert niet alleen van dag tot dag, ook langjarige variaties komen voor. Deze variaties leiden tot langjarige schommelingen in de temperatuur (figuur 2). Het aantal dagen in april met wind uit noordelijke richtingen varieert sinds 1961 tussen 5 en 20. Vanaf 1980 tot 2000 zien we een duidelijke afname die samenvalt met een sterke temperatuurstijging in april. Sinds 2005 zien we weer vaker noordenwind en vlakt de temperatuurstijging af.

Noordenwind speelt met opwarming 

Wereldwijd warmt het klimaat geleidelijk op door de stijgende concentraties broeikasgassen, ook in Nederland. De variaties in noordenwind zorgen voor temperatuurschommelingen rond deze geleidelijk opwarmende trend. Dit wordt duidelijk als we het klimaat rond 1961-1980 vergelijken met 1991-2020 (figuur 3). Gemiddeld is de temperatuur in april nu bijna 2 graden warmer dan rond 1975 (8 graden toen en 9,9 graden nu). Een deel van die opwarming hangt samen met het minder vaak voorkomen van wind uit de koude noordelijke richtingen (34% toen en 25% nu) en vaker wind uit het doorgaans warmere zuiden (20% toen en 25% nu).

Toekomst Noordenwind?

Of de kans op noordenwind blijvend afgenomen is door de opwarming van het klimaat, dat weten we niet. De oorzaak voor de langjarige variaties in noordenwind is onderwerp van lopend onderzoek en hangt mogelijk samen met variaties in oceaanstromingen of veranderingen in de stratosferische straalstroom. Deze april maakt in elk geval duidelijk dat we van de noordenwind nog niet af zijn.
 

KNMI-klimaatbericht door Hylke de Vries, Lars van Galen en Frank Selten

Verdeling van temperatuur en windrichting in De Bilt in april
Figuur 1. Verdeling van etmaalgemiddelde windrichting en temperatuur in april in De Bilt. Temperatuur in kleur, lengte van kleurvakje hoe vaak (in %) die temperatuur voorkomt, april 2021 links, rechts april 1961-2021. Bron: KNMI.
Tijdserie aantal dagen in april met noordelijke wind en gemiddelde april temperatuur
Figuur 2. boven: tijdserie aantal dagen met noordelijke wind (alle componenten in figuur 1 die N bevatten), onder: gemiddelde temperatuur in april 1961-2021 in De Bilt. Kleur is de temperatuurafwijking tov 1991-2020. Bron: KNMI.
Verdeling van windrichting en temperatuur in De Bilt in April voor 2 30-jarige periodes
Figuur 3: Frequentie van windrichting en temperatuur in De Bilt voor 1961-1980 en 1991-2020. Etmaalgemiddelde temperatuur als afwijking van het gemiddelde van elke periode in kleur. Bron: KNMI.

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Extreme neerslag van uur tot uur te volgen met crowdsourced data

    De totale hoeveelheid regen op 13 en 14 juli gemeten op het enige officiƫle KNMI automatische wee...

    30 juli 2021 - Klimaatbericht
  2. Warmterecord in Antarctica

    Begin deze maand heeft de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) het Antarctische warmterecord ...

    27 juli 2021 - Klimaatbericht
  3. IPCC vergadert over nieuwste inzichten klimaatverandering

    De vergadering van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) start vandaag. Belangrijk...

    26 juli 2021 - Klimaatbericht
  4. Recente droogtes in historisch perspectief

    De afgelopen drie zomers hadden we te maken met droogte. Maar droogte zoals de afgelopen jaren is...

    20 juli 2021 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- & klimaatberichten