Plankton in de oceaan speelt een hele belangrijke en vaak onderschatte rol in het reguleren van het aardse klimaat. Ten eerste gebruikt plankton in zeewater opgelost CO2 om kalkskeletjes te maken, die na hun dood naar de oceaanbodem zakken en in het diepzee-sediment worden opgenomen. Zodoende wordt CO2 uit het aardse klimaatsysteem verwijdert en het broeikaseffect een beetje tegengewerkt. Ook zorgt plankton voor de vorming van oceanische aerosolen (kleine zwevende deeltjes in de atmosfeer) die wolkenvorming stimuleren en zodoende ook voor afkoeling zorgen (wolken reflecteren zonlicht). Recent onderzoek laat zien dat oceanisch plankton nog een derde belangrijk klimaateffect heeft: ze beschermen namelijk de Antarctische ijsplaten tegen afsmelting.
Plankton (algen) zijn kleine plantaardige organismen die passief met zeestromingen worden meegevoerd en vooral in de lente groeien onder invloed van zonlicht en voedingsstoffen. Hierbij speelt opgelost ijzer een belangrijke rol want het bevordert de groei; dit ijzer komt onder meer vrij bij gletsjers die over ijzerhoudende rotsbodems schuren. Als in de lente het zee-ijs zich terugtrekt, bloeit het plankton in enorme hoeveelheden op en vormt aldus de basis van de voedselketen in de Zuidelijke Oceaan. Vooral in open plekken in het zee-ijs, polynea’s genoemd, kan de zee er als een groene waas uitzien door de sterke groei van plankton in het oppervlaktewater. In het genoemde onderzoek is gekeken naar de invloed van plankton in de Pine Island Bay aan de rand van Antarctica (afbeelding 1).
Afbeelding 1. Diepte waarop het zonlicht doordringt in de zee voor de kust van Antarctica in Januari en Februari. Bron: Twelves ea, JGR, 2024.
Zoals gezegd gebruikt plankton fotosynthese om te groeien, en absorbeert daarbij zonlicht. Hierdoor wordt zonnewarmte in het bovenste deel van de oceaan opgenomen, waardoor de temperaturen daar stijgen (afbeelding 2). Tegelijkertijd blijft er minder zonlicht over voor de diepere oceaanlagen, waardoor de temperaturen daar relatief laag zijn (ten opzichte van de situatie zonder plankton). IJsplaten smelten van onderen af door relatief warm oceaanwater, maar omdat dit water door de werking van het plankton koeler blijft, wordt de afsmelting tegengewerkt. Het onderzoek gebruikt een combinatie van observaties en gedetailleerde modellen om dit effect te bestuderen, en concludeert dat door de aanwezigheid van plankton de afsmelting van ijsplaten met wel 7 procent kan afnemen (afbeelding 3).
De hoeveelheid zee-ijs neemt steeds verder af door de opwarming van de aarde. Daardoor neemt de hoeveelheid zonlicht in de oceaan toe en dat bevordert de groei van plankton. Dat zou kunnen betekenen dat de afsmelting van de ijsplaten en ijskap minder snel verloopt door de afschermende werking van het plankton. Dit proces is een onverwachte negatieve terugkoppeling die de afname van Antarctisch ijs (en daarmee de stijging van het zeeniveau) een beetje kan dempen.
De El Niño van 2026-2027 ligt op koers om de sterkste El Niño te worden sinds het begin van de me...
07 oktober 2026 - KlimaatberichtOp zaterdag 3 oktober openden we onze deuren tijdens het Weekend van de Wetenschap. Zo'n 2500 bez...
05 oktober 2026 - NieuwsberichtSeptember was een zeer warme maand. Met een gemiddelde temperatuur van ongeveer 16,7°C tegen een ...
30 september 2026 - NieuwsberichtHet zomerhalfjaar, van april tot en met september, is bijna voorbij. De lente was dit jaar zeer z...
30 september 2026 - Klimaatbericht