Nieuwsbericht

Waar was de westenwind?

04 december 2018

Het jaar 2018 was tot een paar dagen terug uitermate droog en zonnig, daarover is al veel geschreven. Hoe komt dat? Sinds april lag er vrijwel permanent een hogedrukgebied bij ons in de buurt (figuur 1). Het hogedrukgebied is in de tussentijd natuurlijk wel aan de wandel geweest, maar eigenlijk heeft het Europa nooit echt verlaten. Hierdoor trokken er minder stormen dan gemiddeld voorbij. Ze werden geblokkeerd in hun pad of bogen af naar het noorden of zuiden, zodat we in Nederland relatief vaak noorden- of oostenwind hadden.

Ongekend extreem en langdurig

Een zo extreem langdurige afwijking komt maar weinig voor en onderzoekers zullen dit jaar ongetwijfeld in detail gaan bestuderen. Waardoor bleef de stroming zo lang geblokkeerd, en zegt dit iets over de toekomst? Er zijn signalen dat de versnelde opwarming op hogere breedten en het verdwijnende zee-ijs kan leiden tot een westcirculatie met systematisch grotere en langdurigere afwijkingen zoals dit jaar. Klimaatmodellen (en hun onderzoekers) zijn hierover echter nog niet eensgezind, onder andere omdat de natuurlijke variatie in stromingspatronen groot is, ook op langere tijdschalen.

Een simpele hogedruk-index op basis van afwijkingen ten opzichte van de gemiddelde stroming (figuur 2) laat zien dat we niet eerder in de recente geschiedenis een hogedrukgebied van dergelijke amplitude en tijdsduur in de buurt hebben gehad. In de periode van 1 april tot eind november 2018 (244 dagen) was de index zelfs op 179 dagen positief. Ook in een reconstructie van het klimaat die teruggaat tot het begin van de vorige eeuw (oranje lijn), zien we dergelijke hoge waarden van de index niet terug.

Trend of toeval?

Er zijn wel trends in de lange reconstructie, maar die zijn allemaal voor 1935, toen de kwaliteit van de metingen minder was en de opwarming veel kleiner. Op grond van de waarnemingen is er dus geen verband met klimaatverandering vast te stellen. Ook de modellen die voor het vorige IPCC-rapport gebruikt zijn laten geen toename van de kans op dit soort extremen zien. Het KNMI gaat er dus vooralsnog van uit dat het puur toeval was.

Winterverwachting

Schaatsliefhebbers kijken al reikhalzend uit naar de winter, want als dit stromingspatroon ook de komende tijd weer terugkomt, biedt dat perspectief: in de winter brengt een blokkade immers vaak (maar niet altijd!) winterkou. Daarentegen is 'het gebrek' aan westenwind de windenergiesector vanzelfsprekend een doorn in het oog. Op dit moment is de verwachting voor de komende twee weken onzeker en ook voor de hele winter is nog geen goede verwachting te maken.

KNMI-klimaatbericht door Hylke de Vries en Geert Jan van Oldenborgh

 

Grafiek van zeewatertemperatuur en hoogte van 500 hPa-drukvlak in april-november 2018; afwijking ten opzichte van 1981-2010 gemiddelde.
Figuur 1. Zeewatertemperatuur (kleuren, in graden C) en hoogte van 500 hPa-drukvlak (contouren, in meter) in april-november 2018; afwijking ten opzichte van 1981-2010 gemiddelde.
Grafiej van de amplitude van hogedrukgebieden boven West-Europa zoals in figuur 1.
Figuur 2. Index voor de amplitude van hogedrukgebieden boven West-Europa zoals in figuur 1. De index is bepaald als de april-november gemiddelde afwijking van de 500 hPa hoogte over de aangegeven regio, ten opzichte van het gemiddelde tussen 100W en 60E.

Recente nieuwsberichten

  1. De taiga- en Amazonebranden van 2019

    Afgelopen zomer was er veel media-aandacht voor grote natuurbranden in Siberië en de Amazone. Fot...

    08 oktober 2019 - Nieuwsbericht
  2. Arctisch zee-ijs op een-na-laagste niveau ooit

    Elk jaar neemt de zee-ijsbedekking in het Noordpoolgebied gedurende de zomer af en bereikt in sep...

    01 oktober 2019 - Nieuwsbericht
  3. September: zonnig en vrij nat

    De maand september is zonnig verlopen – gemiddeld scheen 162 uur de zon tegen 143 uur normaal. Ma...

    01 oktober 2019 - Nieuwsbericht
  4. IPCC: zee stijgt sneller door smeltende gletsjers en poolijs

    De effecten van klimaatverandering op de oceanen en de cryosfeer (ijsgedeelte van de planeet) zij...

    25 september 2019 - Nieuwsbericht
Toon alle pers- & nieuwsberichten