Dit weekend begint de astronomische herfst en daarmee de donkere helft van het jaar. Maar niet getreurd, want voor de temperatuur bevinden we ons tot eind oktober nog in de warme helft van het jaar. Dat komt doordat de Noordzee slechts langzaam van temperatuur verandert. Voor de minimumtemperatuur 's nachts eindigt het warme halfjaar gemiddeld zelfs tien dagen later dan voor de maximumtemperatuur overdag.
De jaarlijkse gang van de temperatuur loopt in Nederland ongeveer een maand achter op de jaarlijkse gang in de zonnestraling. Dit komt door de nabijheid van de zee, waarvan de temperatuur traag reageert op de verandering in zonnestraling. Je verwacht dat dit effect ’s nachts groter is dan overdag, omdat overdag de temperatuur meer wordt beïnvloed door de zonnestraling. Maar is dat ook zo, en zo ja, hoe groot is het verschil in de vertraging van de temperatuur tussen dag en nacht?
We berekenen voor elke kalenderdag de zonnestraling in De Bilt gemiddeld over de periode tussen 91 dagen vóór en 91 dagen na die dag, dus gemiddeld over 183 dagen oftewel een half jaar rondom die dag (zie afbeelding, oranje lijn). Het halfjaargemiddelde is het hoogst rondom 23 juni. Dit noemen we het zonnige halfjaar, de andere helft noemen we het donkere halfjaar. Het zonnige halfjaar eindigt 91 dagen na 23 juni, op 22 september, dus we bevinden ons vanaf dit weekend in het donkere halfjaar.
183-daags gemiddelde zonnestraling, maximumtemperatuur en minimumtemperatuur in De Bilt tussen 1991-2020. De punten geven de hoogste waarden aan. De stippellijnen liggen een kwart jaar na de hoogste waarden en geven daarmee het einde van het respectievelijk zonnige en warme halfjaar aan. ©KNMI
Voor de temperatuur overdag en ’s nachts bepalen we het warme halfjaar op dezelfde manier. Voor de temperatuur overdag nemen we de maximumtemperatuur, voor de temperatuur ’s nachts de minimumtemperatuur. De maximumtemperatuur is het hoogst in het halve jaar rondom 18 juli (rode lijn), de minimumtemperatuur is het hoogst in het halve jaar rondom 28 juli (blauwe lijn). De maximumtemperatuur en de minimumtemperatuur lopen dus respectievelijk 25 en 35 dagen achter op de zonnestraling. De vertraging van de temperatuur door de zee is ’s nachts dus 10 dagen meer dan overdag – best een groot verschil.
Het warme halfjaar eindigt daarmee op 17 oktober voor de maximumtemperatuur en op 27 oktober voor de minimumtemperatuur. Hoewel we al het donkere halfjaar in gaan, bevinden we ons de komende weken dus nog wel in het warme halfjaar. De zomertijd loopt dit jaar, min of meer toevallig, ook tot 27 oktober, dus redenen genoeg om het zomergevoel in ieder geval tot dan vast te houden.
Het jupyter notebook dat de grafiek in de afbeelding maakt staat op KNMI gitlab.
De El Niño van 2026-2027 ligt op koers om de sterkste El Niño te worden sinds het begin van de me...
07 oktober 2026 - KlimaatberichtOp zaterdag 3 oktober openden we onze deuren tijdens het Weekend van de Wetenschap. Zo'n 2500 bez...
05 oktober 2026 - NieuwsberichtSeptember was een zeer warme maand. Met een gemiddelde temperatuur van ongeveer 16,7°C tegen een ...
30 september 2026 - NieuwsberichtHet zomerhalfjaar, van april tot en met september, is bijna voorbij. De lente was dit jaar zeer z...
30 september 2026 - Klimaatbericht