De afgelopen drie jaren waren uitzonderlijk warm. Nieuw onderzoek laat beter zien waarom deze jaren er, zelfs in een al opwarmend klimaat, nog eens extra bovenuit staken. De belangrijkste oorzaken blijken natuurlijke variaties (zoals een actieve fase van de zonnecyclus en in 2024 ook El Niño) en minder zwaveluitstoot door de scheepvaart.
Hoewel de aarde al jaren sterk opwarmt, lagen de temperaturen de afgelopen drie jaar (2023-2025) nog eens 0,1–0,2°C hoger dan in de tien jaar ervoor. Dat lijkt weinig, maar vergeleken met de gemiddelde opwarming in de laatste 30 jaar van gemiddeld 0,25 °C per tien jaar is zo’n sprong in één jaar opvallend groot. Afbeelding 1 laat zien dat het maar twee keer eerder sinds 1850 is voorgekomen dat een jaar zo ver uitstak boven de trendlijn.
Eerder bespraken we al mogelijke oorzaken van die extra opwarming: een positieve fase van El Niño, wat vooral in 2024 een rol speelde, afnemende luchtverontreiniging en dus minder reflecterende fijnstofdeeltjes in bijvoorbeeld oost Azië maar ook door scheepvaart. Misschien speelde de uitbarsting van de Hunga Tonga vulkaan in 2022 ook een rol, of variaties in bosbranden en woestijnstof. En er is al een tijd sprake van een afname in de hoeveelheid bewolking waardoor er steeds minder zonlicht wordt gereflecteerd. De aarde neemt mede daardoor steeds meer zonlicht op dan ze aan warmtestraling uitstraalt. Maar, zoals we eerder schreven:
“De komende jaren zal er zeker meer onderzoek gedaan worden om de 2023-2024 piek in opwarming beter te begrijpen, mede omdat er een belangrijke vraag onder ligt: is de opwarming aan het versnellen?”
Afbeelding 1. Verandering in de wereldgemiddelde temperatuur ten opzichte van de periode 1850-1900. Staafjes geven de afwijkingen ten op zichte van de trendlijn weer. Rood voor jaren die warmer zijn dan de trendlijn, blauw voor de koelere jaren. Data: gemiddelde van 5 datasets ERA5, JRA, Berkeley Earth, GISTEMP, HadCRUT5 en NOAAGlobalTemp.
Nieuw onderzoek heeft nu beter inzicht opgeleverd over de oorzaken van de extra warme jaren 2023 en 2024 en bevestigen een aantal eerdere vermoedens. Hoewel de afname van bewolking een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de opwarming in de 21e eeuw, zijn er andere oorzaken voor de extra warme jaren 2023 en 2024. In 2023 zijn dat vooral de actieve fase van de zonnecyclus (+0.05 Celcius) en de afname van zwavel in de uitstoot van schepen (+ 0.05 Celcius). In 2024 komt daar nog eens een positieve fase van El Nino bovenop (+ 0.1 Celcius).
Afbeelding 2. Bijdrage van El niño, de zonnecyclus, de uitbarsting van de Hunga Tunga vulkaan in 2022 en verminderde luchtverontreiniging scheepvaart en in Oost-Azië aan de wereldgemiddelde temperatuur in 2023 en 2024 (blauw). Opgetelde effect in oranje. In roze het tempo van opwarming in de periode 2010-2019 wat toegekend kan worden aan menselijke activiteit waaronder de toename van broeikasgassen. Groen geeft de temperatuurafwijking voor dat jaar ten opzichte van de trendlijn met bijbehorende onzekerheid. Bron: Ospina ea, Global Sustainability, 2026.
Andere mogelijk invloeden lijken beperkt. Het opwarmend effect van extra waterdamp in de stratosfeer door de uitbarsting van de Hunga Tonga vulkaan in 2022 lijkt grotendeels gecompenseerd te worden door meer reflectie van stratosferisch zwavel van dezelfde uitbarsting. Effecten van minder fijnstof in de lucht in oost Azië en effecten van variaties in bosbranden en woestijnstof worden ook klein geschat.
Ook 2025 eindigde hoog in de ranglijst van warmste jaren, vergelijkbaar met 2023. De opwarming door El Niño viel toen weg omdat het klimaat overging naar La Niña, maar de andere factoren – de blijvende vermindering van zwaveluitstoot en de fase van de zonnecyclus – waren nog steeds aanwezig. Het ligt daarom voor de hand dat deze twee oorzaken ook in 2025 hebben bijgedragen aan de hoge temperaturen.
De oorzaken van de extra warme jaren 2023-2025 zijn dus divers maar bieden geen afdoende verklaring voor de steeds snellere toename van energie in het klimaatsysteem zoals goed terug te zien is in de toename in totale warmte-inhoud van de oceanen vanaf 1990.
Dinsdag en woensdag grote kans op gladheid door ijzel, vooral in het noorden.
02 februari 2026 - LiveblogMet een gemiddelde temperatuur van 2,5°C in De Bilt tegen een langjarig gemiddelde van 3,6°C verl...
30 januari 2026 - Nieuwsbericht2025 was een zeer zonnig jaar. Door de grote hoeveelheid zonnestraling was er ook veel verdamping...
29 januari 2026 - NieuwsberichtHet is extreem koud in grote delen van Canada en de Verenigde Staten met temperaturen ver onder n...
28 januari 2026 - Klimaatbericht