Zeer lage Rijnafvoer door aanhoudende droogte in stroomgebied

Ook stroomopwaarts in Duitsland is de Rijnafvoer uitzonderlijk laag. Over de grens bij Keulen (afbeelding 1) en verder stroomopwaarts bij Maxau (afbeelding 2) is de afvoer op 6 augustus 2026 de laagste op deze kalenderdag in de meetreeks. De afvoerreeks bij Maxau gaat terug tot 1921 en bij Keulen zelfs tot 1816. Dit laat goed zien hoe uitzonderlijk de lage afvoer van dit jaar is. De gebruikelijke piek in de Rijnafvoer in juni als gevolg van sneeuwsmelt die ter hoogte van Maxau normaal gesproken goed zichtbaar is ontbreekt dit jaar. Door de warme omstandigheden vond de sneeuwsmelt eerder plaats en was de sneeuwvoorraad kleiner dan normaal. Op langere termijn neemt deze bijdrage verder af doordat in de Alpen steeds vaker regen valt in plaats van sneeuw. Dit ‘Alpiene’ effect vlakt verder stroomafwaarts af omdat regenrivieren zoals de Neckar, Main en Moezel het regime daar overnemen.

De lage afvoer is het gevolg van het gebrek aan neerslag waar grote delen van Europa mee te maken hebben doordat hogedrukgebieden dit voorjaar en zomer het weerbeeld domineerden. Het afgelopen half jaar viel in grote delen van het stroomgebied daardoor minder neerslag dan normaal (afbeelding 3). Met name in de maanden april en juli viel er uitzonderlijk weinig neerslag in het stroomgebied van de Rijn. 
Ook de temperatuur kwam langdurig boven de normale waarden uit (afbeelding 4). Uit recent onderzoek van World Weather Attribution bleek dat de droogte waar Europa dit jaar mee te maken heeft veel waarschijnlijker is geworden door klimaatverandering. Het water verdampt nu sneller uit de bodems, meren en rivieren dan in een wereld zonder klimaatverandering. Daardoor kan een meteorologische droogte (gebrek aan neerslag) zich sneller ontwikkelen tot een bodemdroogte, ook wel landbouwdroogte genoemd, en uiteindelijk tot hydrologische droogte waarbij grondwaterstanden zakken en rivierafvoeren dalen.

Dit weekeinde en komende week zit er in de ‘KNMI-pluim’ amper neerslag en liggen de temperaturen boven normaal. Als we meer dan 10 dagen vooruitkijken lijkt er kans te zijn op een wat wisselvalliger weerbeeld maar dit is nog erg onzeker. Voor de rest van het Rijnstroomgebied is de verwachting vergelijkbaar. Volgens de afvoerprognose van Rijkswaterstaat zal de Rijnafvoer bij Lobith de komende dagen redelijk stabiel blijven. Daarna neemt de onzekerheid toe, maar dat het historisch laagterecord van 620 m3/s bij Lobith gebroken gaat wordt valt zeker niet uit te sluiten.

KNMI-klimaatbericht door Job Dullaart