Klimaatbericht

Zonnestraling in 2019

14 januari 2020

2019 was voor Nederland een zeer warm en zonnig jaar. Gemiddeld over de KNMI-meetstations scheen de zon 20 procent langer dan normaal (1981-2010). Hoe vertaalde dit zich naar de hoeveelheid zonnestraling, die bijvoorbeeld van belang is voor de opbrengst van zonnepanelen?

Satellietmetingen

Behalve op de meetstations in het land bepaalt het KNMI zonnestraling ook op basis van data van de Meteosat-weersatellieten. Deze satellietmetingen bevestigen het zonnige karakter van 2019 en geven bovendien de mogelijkheid om meer ruimtelijke details waar te nemen. Figuur 1 laat zien dat vorig jaar gemiddeld over Nederland ruim 4 procent meer zonnestraling het aardoppervlak bereikte dan in de referentieperiode waarvoor deze satellietmetingen beschikbaar zijn: 2005-2018. De grondmetingen geven hetzelfde resultaat, wat overeenkomt met 9 procent meer zonnestraling ten opzichte van de periode 1981-2010. De afwijking in zonnestraling was dus minder dan half zo groot als in het aantal zonuren.

Regionale en maandelijkse verschillen

Relatief de meeste zonnestraling werd ontvangen in de provincies Overijssel en Gelderland. Absoluut gezien was Zeeland, zoals gebruikelijk, de zonnigste provincie. Maandelijks waren er grote verschillen. Relatief was februari het zonnigst (ongeveer 30 procent meer zonnestraling dan in de referentieperiode), terwijl in absolute zin april, juni en augustus de grootste (positieve) afwijking in zonnestraling hadden.

Europa

Kijken we wat verder over de landsgrenzen heen, dan zien we dat in vrijwel heel Europa de zon feller scheen dan normaal (figuur 2). Op veel plaatsen traden in de zomer langdurige onbewolkte periodes op met hittegolven en recordhoge temperaturen. In 2018 was de maximale afwijking in zonnestraling in Europa nog aanzienlijk groter dan in 2019, maar deze spreidde zich minder ver uit en in de landen aan de Middellandse Zee was het toen juist minder zonnig dan normaal.

Trend

2019 past in de trend van toenemende zonnestraling in Nederland in de afgelopen decennia (figuur 3): sinds begin jaren 80 is een positieve trend van 3 procent per decennium waargenomen. Deze toename kan voor een belangrijk deel worden toegeschreven aan een afname in de hoeveelheid aerosolen (oftewel: schonere lucht), terwijl de wolken gemiddeld ook dunner lijken te zijn geworden. Of deze trend zich verder zal doorzetten in de komende decennia is nog onzeker.

 

KNMI-klimaatbericht door Jan Fokke Meirink

Kaart van relatieve afwijking van de globale straling in Nederland in 2019 ten opzichte van het gemiddelde over de periode 2005-2018, afgeleid uit Meteosat-satellietmetingen.
Figuur 1: Relatieve afwijking van de globale straling (GHI = totale inkomende zonnestraling op een horizontaal oppervlak) in Nederland in 2019 ten opzichte van het gemiddelde over de periode 2005-2018, afgeleid uit Meteosat-satellietmetingen. ©KNMI
Kaart van afwijking van globale straling voor Europa en voor zowel 2018 als 2019 (beide t.o.v. 2005-2018).
Figuur 2: Afwijking van globale straling voor Europa en voor zowel 2018 als 2019 (beide t.o.v. 2005-2018). ©KNMI
Tijdreeks van jaarlijkse hoeveelheid zonnestraling gemiddeld over vijf KNMI-meetstations (Eelde, De Kooy, De Bilt, Vlissingen, Maastricht) in de periode 1981-2019.
Figuur 3: Jaarlijkse hoeveelheid zonnestraling gemiddeld over vijf KNMI-meetstations (Eelde, De Kooy, De Bilt, Vlissingen, Maastricht) in de periode 1981-2019. ©KNMI

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. Klimaatridder

    Twee weken geleden overleed mijn zeer gewaardeerde collega Geert Jan van Oldenborgh. Voortgestuwd...

    26 oktober 2021 - Klimaatbericht
  2. Klimaatsignaal’21: hoe staat het ervoor met het klimaat in Nederland?

    Het KNMI rapporteert hoe het klimaat in Nederland steeds sneller verandert. De nieuwste inzichten...

    25 oktober 2021 - Klimaatbericht
  3. Ook hogerop wordt het warmer

    Oorspronkelijk werd eventuele klimaatverandering vooral bediscussieerd met waarnemingen aan de gr...

    21 oktober 2021 - Klimaatbericht
  4. Water vraagt meer ruimte in stad van de toekomst

    Nu met de herfst het natste seizoen van het jaar is aangebroken, zien we de straten weer vaker on...

    19 oktober 2021 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten