Zonnigere lentes vergroten temperatuurverschil tussen dag en nacht

De temperatuur op een dag wordt vooral bepaald door zonnestraling en windrichting. Bij zuidenwind is het meestal warmer dan bij noordenwind. Ook bewolking speelt een belangrijke rol: bij weinig wolken en veel zon warmt het overdag sterker op. ’s Nachts werkt dat juist anders. Zonder wolken kan warmte makkelijker naar de atmosfeer uitstralen, waardoor het sterker afkoelt. Wolken houden een deel van die warmte vast. 

Bij weinig bewolking is het overdag warmer door veel zon en 's nachts koeler door veel uitstraling

Het effect van windrichting op de temperatuur is overdag en ’s nachts ongeveer hetzelfde. Daardoor heeft de wind weinig invloed op het verschil tussen dag- en nachttemperatuur. Het temperatuurverschil tussen dag en nacht hangt daarom vooral samen met de zonnestraling. Bij weinig bewolking is er overdag meer zonnestraling, waardoor het warmer wordt. ’s Nachts kan de warmte dan juist makkelijker uitstralen, waardoor het sterker afkoelt. Daarom verwacht je dat bij veel zonnestraling het verschil tussen de dag- en nachttemperatuur groter is. De vraag is: laten de metingen dit ook zien?

Afbeelding 1 laat het verband zien tussen zonnestraling en het verschil tussen maximum- en minimumtemperatuur in De Bilt, gemiddeld over de lente. In De Bilt werden in de lente van vorig jaar zowel een recordzonnestraling als een record dag-nachtverschil gemeten: 206 W/m² zonnestraling en 12,2°C temperatuurverschil. De meetreeks voor zonnestraling begint in 1965, die voor temperatuur in 1901. De metingen laten een duidelijk verband zien: hoe meer zonnestraling, hoe groter het verschil tussen dag en nacht. 

In twintig jaar tijd is het temperatuurverschil in de lente tussen dag en nacht met gemiddeld een graad toegenomen

De afgelopen decennia zijn zowel de zonnestraling als het dag-nacht temperatuurverschil in de lente toegenomen (afbeeldingen 2 en 3). In de afgelopen dertig jaar nam het temperatuurverschil toe van 9,3°C in 1995 naar 10,3°C in 2025. In dezelfde periode steeg de maximumtemperatuur met 1,2°C, terwijl de minimumtemperatuur slechts 0,2°C toenam. Het sterke verband tussen zonnestraling en temperatuurverschil wijst erop dat deze ontwikkeling vooral samenhangt met meer zonnestraling door minder bewolking.

Kortom: zonnigere lentes zorgen ervoor dat dagen sneller opwarmen, terwijl nachten relatief sterk afkoelen, waardoor het verschil tussen dag en nacht groter wordt. 

KNMI-klimaatbericht door Peter Siegmund

Het jupyter notebook dat de afbeeldingen maakte staat op KNMI gitlab.