Waarschuwing voor onweersbuien met windstoten, hagel en veel neerslag in het hele land
Op vrijdag 19 juni lag er een hogedrukgebied boven het midden van Europa (figuur 1). Door de zuidwestelijke stroming werd warme en vochtige lucht aangevoerd, met maximumtemperaturen tot 35,1 graden Celsius in Ell in Limburg (figuur 2). Plaatselijk liep de hittekracht tijdelijk op tot 9. De lucht was erg onstabiel en bevatte daardoor veel energie waarmee buien en onweer konden ontstaan.
Boven het westen van Frankrijk lag een vore, een langgerekt gebied waar lucht tegen elkaar stroomt en opstijgt (rode lijn met haakjes in figuur 1) en onweersbuien kunnen ontstaan. De vore trok in de loop van de middag noordoostwaarts over het land en verliet het land in de loop van de nacht (zie figuur 3 voor de locatie van de buien tussen 22:50 en 23:50 uur).
In het gehele land was er kans op onweersbuien, maar de onzekerheid in de verwachting was lange tijd groot. De verwachting was dat de buien vooral zuid van ons land zouden ontstaan en hierna noordwaarts zouden trekken, maar de weermodellen wisselden erg in de locatie en timing.
Aan het einde van de middag trok een actieve onweersbui over het zuiden van Limburg. Aan het begin van de avond namen ook nieuwe buien in Frankrijk in activiteit toe, die naar Nederland trokken en verder intensiveerden. Op de automatische weerstations van het KNMI werden windstoten gemeten tot 30 meter per seconde in het noordoosten (108 kilometer per uur, zie figuur 4). De grootste hoeveelheid neerslag werd ook gemeten in het noordoosten: 56 millimeter (figuur 5). Omdat de windstoten en regenval sterk varieerden over een korte afstand, is het goed mogelijk dat er ook op andere plekken zware windstoten of grote(re) neerslaghoeveelheden zijn voorgekomen. Over het gehele land werden meer dan 188.000 bliksemontladingen geteld (figuur 6), dat is uitzonderlijk veel.
De onweersbuien veroorzaakten op veel plekken schade. Omvallende bomen zorgden voor schade, onder andere aan daken, en door blikseminslagen ontstond op meerdere plekken brand. In gemeente Coevorden overleed een persoon nadat een boom op een auto viel. Er werden hagelstenen waargenomen van ongeveer 2 centimeter groot en plaatselijk werd wateroverlast gemeld. Enkele evenementen werden afgelast vanwege schade op het terrein. In Hoogeveen ontstonden problemen met de drinkwatervoorziening door schade aan een transportleiding.
Ook op het spoor zorgden de buien voor problemen: vooral in het midden van het land, rondom Utrecht en Amersfoort, belandden bomen op het spoor. Ook in het noorden reden er tijdelijk geen treinen op enkele trajecten, zoals tussen Groningen en Eemshaven. In Flevoland werd vrijdagavond een NL-alert verstuurd met de oproep om binnen te blijven. In Oost-Groningen volgde zaterdagochtend een NL-alert met de oproep alleen 112 te bellen bij levensgevaarlijke situaties. (Bron: NOS; Prorail; NU.nl)
Op vrijdag om 11:00 uur overlegde het KNMI-expertteam over de situatie. De precieze locatie en timing van de buien was op dat moment nog erg onzeker, maar omdat Limburg het eerst te maken kon krijgen met de buien werd voor deze provincie een code oranje uitgegeven om 12:24 uur:
“Vanaf halverwege de middag ontstaan er van het zuiden uit plaatselijk forse onweersbuien. Hiervoor staat voor Limburg code oranje uit, voor de rest van Nederland code geel. Er is dan plaatselijk kans op overlast en schade door zware windstoten, grote hagel en veel regen in korte tijd. In de nacht naar zaterdag neemt de kans op onweersbuien weer af.
Bij de onweersbuien van vanmiddag en vanavond is er plaatselijk kans op zware windstoten van 75-90 km/u, in Limburg mogelijk rond 90 km/u, grote hagel van 2-4 cm doorsnede en veel regen in korte tijd.”
Ook werd aan het begin van de middag door het Weer Impactteam (WIT) overlegd over een mogelijke code rood. In dit overleg werd besloten om geen code rood uit te geven. Wel werd de situatie goed gemonitord door de meteorologen in de weerkamer. Toen de buien vanuit Frankrijk richting Nederland trokken, werd om 19:36 uur ook een code oranje uitgegeven voor Noord-Brabant en Zeeland, om 20:09 uur ook voor Zuid-Holland. Naarmate de buien verder noordoostwaarts trokken en snel in activiteit toenamen, werd de code oranje ook uitgegeven voor de overige provincies en juist beëindigd in de provincies waar de buien voorbij waren.
Code oranje werd om 20:35 uur beëindigd in Limburg, 22:10 uur in Zeeland, 22:25 uur in Noord-Brabant, 22:47 uur in Zuid-Holland, rond middernacht voor Noord-Holland en rond 1:00 uur in Utrecht. De overige provincies werden om 1:19 uur beëindigd. Wel bleef er nog een code geel van kracht.
Volgens de KNMI'23-klimaatscenario's zullen extreme buien in zomer vaker voorkomen, terwijl het aantal lichte zomerbuien (tot 10 millimeter/uur) juist zal afnemen. Doordat er meer neerslag verdampt, kunnen windstoten en valwinden bij buien sterker worden. Door verdamping koelt de lucht namelijk af, waardoor deze zwaarder wordt en neerwaarts beweegt. De kans op valwinden neemt hierdoor toe. Of het in Nederland ook vaker gaat bliksemen, is onzeker.