De winter verdwijnt uit de Olympische Spelen

Toen de eerste Winterspelen in 1924 werden georganiseerd, vonden alle onderdelen nog buiten plaats. Daarmee was men nog meer dan nu afhankelijk van lage temperaturen en sneeuwzekerheid. Dit bleek ook tijdens de eerste Winterspelen in het Italiaanse Cortina d’Ampezzo in 1956, toen alle onderdelen buiten plaatsvonden. De organisatoren hoefden zich weinig zorgen te maken over de temperatuur: het was een uitzonderlijk koude februarimaand met een gemiddelde temperatuur van maar liefst -13.9°C (afbeelding 1). Toch zorgde het weer voor een ware cliffhanger: er viel in 24 dagen lang voor de Spelen geen sneeuw, waarna het leger begonnen was om sneeuw van nabijgelegen aan te voeren. Uiteindelijk ging het vlak voor de openingsdag toch sneeuwen. 

Cortina 2026

Ook dit jaar was het gebrek aan sneeuw voor de Spelen een groot deel van januari gesprek van de dag in Cortina, maar kort voor de spelen viel er zelfs zoveel dat het bouwwerkzaamheden in de weg zat. Er zijn dus gelijkenissen met 1956, maar er is ook veel veranderd. Zo zijn de meeste ijssporten naar overdekte, tijdelijke ijsbanen in Milaan verplaatst. Dit bracht weliswaar opstartproblemen met zich mee, maar vermindert voor veel onderdelen wel de afhankelijkheid van weer en klimaat. 

Sinds de eerste Winterspelen in Italië in 1956 is de gemiddelde februaritemperatuur toegenomen met zo’n 4 graden

Dat is geen overbodige luxe, zelfs voor het hooggelegen Cortina met zijn alpenklimaat. Sinds de eerste Winterspelen in 1956 is de gemiddelde februaritemperatuur toegenomen met zo’n 4 graden. Ook de temperatuur in maart tijdens de Paralympische Winterspelen stijgt (afbeelding 1). Deze vinden plaats sinds 1976 en sinds 1992 in de maand maart. 

Sneeuwval is afhankelijk van neerslag en temperatuur. Als het koud is maar het niet sneeuwt, bouwt er geen sneeuwdek op. Bij hoge temperaturen gaat sneeuwval over in regen, smelt sneeuw die er al ligt en wordt deze zacht. Dit kan in skigebieden deels worden tegengegaan met extra baanonderhoud en het produceren van sneeuw met sneeuwkanonnen. Maar kunstmatige sneeuw biedt minder goede omstandigheden voor de topsporters en kost veel tijd en geld. Bovendien is er veel water en energie nodig voor het maken en transporteren van sneeuw, wat de milieu-impact van de Spelen verder vergroot. 

Omdat de gemiddelde temperatuur in maart op de meeste plaatsen op het noordelijk halfrond hoger is dan in februari, zijn deze problemen gemiddeld groter tijdens de Paralympische Winterspelen. 

Sneeuw in de toekomst 

Italië is niet het enige land waar klimaatverandering tot deze problemen leidt. In het grootste deel van de Alpen is de gemiddelde sneeuwdiepte tussen 1981 en 2019 afgenomen tussen november en mei, gemiddeld met zo’n 8 procent per tien jaar. Wel zijn de regionale verschillen groot. Vooral gebieden die bij de sneeuwgrens liggen, ervaren grote veranderingen, met name vroeg of laat in het sneeuwseizoen. 

Zonder sneeuwkanonnen loopt de helft van ruim 2000 skigebieden in Europa het risico op sneeuwtekorten bij 2 graden wereldwijde opwarming

Zonder sneeuwkanonnen loopt de helft van ruim 2000 onderzochte skigebieden in Europa het risico op sneeuwtekorten bij twee graden wereldwijde opwarming. Twee graden opwarming wordt mogelijk al ergens tussen 2040 en 2050 bereikt. Volgens het VN-klimaatpanel IPCC zullen de huidige methoden om kunstmatige sneeuw te maken in grote delen van Europa, Noord-Amerika en Japan zelfs niet meer voldoende helpen om de risico’s van klimaatverandering voor wintersporttoerisme tegen te gaan. 

In delen van Scandinavië, Rusland en Noord-Amerika neemt sneeuwval in februari en maart juist toe of blijft deze hetzelfde (afbeelding 2). Dit komt omdat de gemiddeld warmere lucht meer waterdamp kan bevatten dan koude. Er valt dus meer neerslag en in gebieden en op momenten waar het koud genoeg blijft, zal dit in de vorm van sneeuw vallen. Ook in deze regio’s warmt het klimaat echter op. De sneeuw blijft daardoor minder lang liggen en de gemiddelde sneeuwdikte kan ondanks de toename in sneeuwval toch afnemen. De betrouwbaarheid van het sneeuwdek en de lengte van het sneeuwseizoen staan dus ook op deze plekken onder druk. 

Met het veranderende klimaat leeft de vraag of het klimaat niet meer moet worden meegewogen in de locatiekeuze

Onderzoekers onderzochten recent de betrouwbaarheid van 93 mogelijke wintersportgebieden voor de Winterspelen en vond dat rond 2050 nog maar 52 van deze gebieden geschikt zullen zijn voor de Olympische Winterspelen en 22 voor de Paralympische Winterspelen (afbeelding 3 en 4). Met het veranderende klimaat komt daarom de vraag op of het klimaat niet meer moet worden meegewogen in de locatiekeuze, zeker als de klimaat- en milieu-impacts van het evenement (en dus het gebruik van sneeuwkanonnen) meer moeten worden beperkt. Ook roept het de vraag op of de huidige timing van de Olympische, en zeker de Paralympische Winterspelen nog wel geschikt is vanuit klimaatperspectief. Deze vraag leeft al binnen het Olympisch Comité, dat nadenkt over het vervroegen van de spelen. 

Hoe lager de uitstoot van broeikasgassen, hoe meer plaatsen die met extra maatregelen geschikt blijven voor de Winterspelen. We hebben de toekomst van dit bijzondere evenement dus zelf in de hand.  

KNMI-Klimaatbericht door Lone Mokkenstorm