Hoe de Domtoren een verwoestend noodweer overleefde

Het KNMI heeft een reconstructie gemaakt van het weer op de rampdag. Een zwoele dag in augustus die eindigde met extreem zwaar onweer met valwinden met lokale tornado’s en enorme hagelstenen. Bronnen maakten melding van “Hagelstenen als Kinder hoofden”. In grote delen van het land richtte het “Schrickelik Tempeest”, zoals de storm werd genoemd, een spoor van vernieling aan.

De toen 300 jaar oude Domtoren liep zelfs in het geheel geen schade op, maar het schip van de Dom werd verwoest  

Met name in het midden van het land was het noodweer verwoestend. Veel gevels en complete gebouwen stortten in en verspreid over het land sneuvelden tal van kerktorens. Historicus René de Kam: “Heel veel kerken in de stad lagen in puin, maar de Domtoren stond gewoon overeind”.

Valwinden

Onderzoekers Rob Groenland en Gerard van der Schrier van het KNMI die de vele historische bronnen hebben bestudeerd zijn met name onder de indruk van de enorme omvang van de schade die het buiengebied in West-Europa heeft aangericht. “De intensiteit en omvang van de buienlijn die in 1674 over Nederland trok tart elke beschrijving”. Een vergelijkbare situatie is in zeker 500 jaar niet te vinden. Het onderzoek laat zien hoe extreem een zomerstorm in Nederland kan worden.

De schade in Utrecht is voornamelijk te wijten aan valwinden

Een valwind (ook wel downburst genoemd) ontstaat als koude lucht uit een buienwolk stort. Dat leidt tot enorme windsnelheden van naar schatting honderden kilometers per uur als deze lucht zijn weg zoekt over de grond. Dat grillige windveld veroorzaakt plaatselijk enorme schade, terwijl andere plekken waar de wind aanzienlijk minder uithaalt is de dans ontspringen. Zo kreeg het schip van de Dom de volle laag, terwijl de toren toevallig minder zware windstoten te verduren kreeg.

Radarimpressie

Op de tentoonstelling in het Centraal Museum in Utrecht over de Utrechtse Domtoren is een impressie te zien van de radarbeelden zoals die er op 1 augustus 1674 uit zouden hebben gezien.