Is er een sterke El Niño op komst?

El Niño is een natuurlijke variatie in het klimaat waarbij de zeewatertemperatuur aan het oppervlak van de tropische Stille Oceaan tijdelijk toeneemt en de windcirculatie daarboven verandert. Het komt gemiddeld eens in de twee tot zeven jaar voor en duurt gewoonlijk negen tot twaalf maanden. De laatste keer dat El Niño optrad was in 2023-2024. De sterke opwarming van de temperatuur in de tropische Stille Oceaan gedurende 2023 is goed te zien in onderstaande animatie.   

We spreken van een El Niño als de zeewatertemperatuur in de tropische Stille Oceaan meerdere maanden achter elkaar meer dan 0,5 graden Celsius warmer is dan het langjarig gemiddelde. Is de afwijking meer dan 1,5 graad Celsius dan spreken we van een sterke El Niño, boven de 2,0 graden van een zeer sterke El Niño. Afbeelding 1 laat de afwijkingen in temperatuur zien sinds 1990 met zeer sterke El Niño's in 1987 en 2016. 

Afgelopen winter was er sprake van een zwakke La Niña, de tegenhanger van El Niño, waarbij de zeewatertemperaturen juist lager zijn dan gebruikelijk. Nu zitten we in neutrale condities, dat wil zeggen dat er geen La Niña of El Niño is, en de zeewatertemperatuur rond het langjarig gemiddelde ligt (-0,5 tot 0,5 graden afwijking). 

Modellen en waarnemingen laten zien dat de kans op een El Niño in de loop van de zomer steeds groter wordt. En ook de kans dat het een sterke El Niño wordt neemt toe. De waarnemingen lieten eind februari een toename in westenwinden zien die de hele maand maart aanhield en een temperatuurtoename in de bovenste laag van de oceaan, beide signalen dat er mogelijk een El Nino aankomt.  

Op basis van deze waarnemingen en modellen geeft het Amerikaanse weerinsituut NOAA aan dat er 60 procent kans is dat zich aan het begin van de zomer een El Niño ontwikkelt die tenminste standhoudt tot aan het einde van 2026. Hoe sterk deze El Niño wordt is nog onzeker, de kansen op een zeer sterke El Niño zijn aan het einde van het jaar volgens NOAA ongeveer 25 procent (zie afbeelding 2).  Het Europees klimaatinstituut Copernicus komt zelfs met nog wat hogere kansen op het ontstaan van een El Nino in de zomer: rond de 75 procent. 

Hoe verder vooruit wordt gekeken hoe onzekerder de verwachting wordt, dat is niet alleen bij het weer zo, maar ook bij het verwachten van een El Niño of La Niña. Deze onzekerheid is bij de verwachting van El Niño/La Niña in de lente vaak nog groter en wordt de "Spring predictability barrier" genoemd. 

Dit komt vooral omdat de lente een overgangsperiode van het jaar is voor het ontstaan van een El Niño of La Niña. Vaak nemen El Niño/La Niña af na hun winterpiek, soms passeren ze de neutrale fase, voordat ze soms later in het jaar leiden tot El Niño/La Niña. Het is moeilijker om het begin of einde van een evenement te voorspellen dan een evenement dat al gaande is.  

Alhoewel bijna alle modellen een El Niño verwachten is met name de sterkte van El Niño voor het komend seizoen is nog met veel onzekerheden omgeven. De verwachtingen van Copernicus voor september 2026, gebaseerd op een groot aantal modellen, lopen nu bijvoorbeeld uiteen van een temperatuurafwijking van 0,2 graden tot 3,3 graden (afbeelding 3).  

Vanaf eind mei, begin juni worden de verwachtingen doorgaans een stuk betrouwbaarder omdat de interactie tussen de oceaan en de atmosfeer in de Stille Oceaan, zoals de verzwakkende oostenwinden en de opwarming van het zeewater, dan sterker wordt en modellen beter getoetst kunnen worden met waarnemingen.  

El Niño heeft een grote invloed op de wereldwijde temperatuur. De warmte die voorafgaand aan El Niño onder het oceaanoppervlak is opgehoopd, komt in een korte tijd aan het oppervlak. De oppervlaktetemperatuur van de oceaan neemt met enkele graden toe en verwarmt de lucht erboven. De wereldgemiddelde temperatuur kan tijdelijk met zo'n 0,2 °C stijgen tijdens een zeer sterke El Niño-periode. De El Niño van 2023-2024 was één van de oorzaken dat 2024 eindigde als het warmste jaar tot nu toe. Deze tijdelijke opwarming komt boven op de opwarming door klimaatverandering en zorgt daardoor voor een extra toename in de kans op extreem weer, met name in de landen rond de Stille Oceaan en de rest van de tropen. Sommige gebieden worden veel natter dan normaal, andere juist veel droger tijdens El Niño, sommige koeler, andere juist veel warmer.

De hoogste temperatuur wordt meestal drie tot vier maanden na het hoogtepunt van El Nino bereikt, dat meestal aan het eind van het jaar ligt. De gevolgen zullen waarschijnlijk dus het grootst zijn in 2027.  Op het weer in Nederland heeft El Niño weinig invloed. Wel voor de Caribische Eilanden. Daar neemt de kans op tropische orkanen in een El Niño jaar af. Ook hebben zij meer kans op droogte en meer wind. 

KNMI-klimaatbericht door Carine Homan