Veel mensen kennen Earth Overshoot Day: de dag waarop we wereldwijd meer grondstoffen hebben gebruikt dan de aarde in één jaar kan aanvullen. Iets vergelijkbaars kun je ook doen met temperatuur. De klimaatverschuivingsdag is de dag waarop we al net zoveel extra warmte hebben ervaren als vroeger in een heel jaar. Net als bij Earth Overshoot Day, vorig jaar op 1 augustus en dit jaar op 30 juli, schuift deze datum steeds verder naar voren.
Om de klimaatverschuivingsdag te bepalen kijken we eerst naar de gemiddelde etmaaltemperatuur voor elke kalenderdag in De Bilt in de periode 1901-1930. Samen vormen die waarden de jaarlijkse temperatuurcyclus van begin vorige eeuw (zwarte lijn in afbeelding 1). Die waarden nemen we als referentie.
Vervolgens vergelijken we de temperatuur van elke dag met die referentiecyclus. Voor elke dag berekenen we hoeveel warmer of kouder het was dan toen gebruikelijk was voor die kalenderdag. Daarna tellen we vanaf 1 januari alleen de positieve verschillen op: de dagen die warmer zijn dan vroeger (de rode balkjes in afbeelding 1). Zo krijgen we een maat voor de extra warmte in een jaar ten opzichte van het gemiddelde van vroeger.
Afbeelding 1. Etmaalgemiddelde temperatuur in De Bilt in 1913 met de afwijkingen ten opzichte van de gemiddelde temperatuur per kalenderdag in 1901-1930. De gemiddelde temperatuur is gladgestreken met een 61-daags lopend gemiddelde. ©KNMI
In de periode 1901-1930 komt de som van die positieve afwijkingen gemiddeld uit op 465 graden per jaar. Ongeveer de helft van de dagen draagt daaraan bij, met een gemiddeld verschil van 2,5 graad. De dag waarop de opgetelde afwijkingen dit totaal bereiken, noemen we de klimaatverschuivingsdag (verticale lijn in afbeelding 1).
Hoe warmer een jaar, hoe eerder doorgaans die dag valt. In de periode 1901-1930 lag de klimaatverschuivingsdag gemiddeld op 31 december. In koelere jaren viel hij zelfs pas in het volgende jaar. Voor latere jaren kunnen we dezelfde berekening maken, nog steeds met de temperatuurcyclus van begin vorige eeuw als referentie.
Door de opwarming van Nederland valt de klimaatverschuivingsdag steeds eerder in het jaar (afbeelding 2). Sinds het begin van deze eeuw valt deze dag gemiddeld rond 8 juli, en elke tien jaar schuift hij ongeveer twee weken naar voren. Dit jaar viel klimaatverschuivingsdag al op 20 juni (afbeelding 3). Dat betekent dat we nu in nog geen half jaar al evenveel extra warmte hebben ervaren als vroeger gemiddeld in een heel jaar.
Het jupyter notebook dat de afbeeldingen maakte staat op KNMI gitlab.
De aanhoudende droogte van de afgelopen maanden leidt tot watertekorten. In Nederland zijn er inm...
23 juli 2026 - KlimaatberichtDe 4Daagse van 2022 is de geschiedenis ingegaan als een driedaagse. Vanwege hoge temperaturen is ...
20 juli 2026 - KlimaatberichtAl twaalf jaar lang dragen zo’n duizend weerliefhebbers in Nederland bij aan de weersverwachtinge...
16 juli 2026 - NieuwsberichtWie deze week een duik nam in de Noordzee, voelde het misschien al: het water is opvallend warm v...
15 juli 2026 - Klimaatbericht