Noordzee was niet eerder zo warm

Sinds 1984 meet het KNMI de temperatuur van het zeewater op Lichteiland Goeree (afbeelding 1). De rode stippen geven de hoogste etmaalgemiddelde temperatuur van het jaar weer, de blauwe de laagste en de zwarte de jaargemiddelde temperatuur.
Wat opvalt is het grote verschil in temperatuur tussen eind winter en eind zomer van zo'n 15 graden. Ook zie je grote verschillen van jaar tot jaar met winters en zomers die flink kouder of warmer zijn. Tenslotte is er een duidelijke trend zichtbaar naar steeds hogere temperaturen, een gemiddelde opwarming van 0,4 graden per 10 jaar. Deze trend is ongeveer even groot als die van de lucht vlak boven het Nederlandse vasteland.
De geleidelijke opwarming van het zeewater zorgt ervoor dat de temperatuur steeds weer nieuwe recordhoogtes bereikt, zoals ook dit jaar. Het vorige record stamt uit 8 augustus 2018 toen 21,4 graden gemeten werd, vanaf afgelopen zaterdag 15 augustus tot 17 augustus is het zeewater etmaal gemiddeld 21,5 graden.
Afbeelding 2 toont op een andere manier de geleidelijke opwarming. In één oogopslag zie je dat 2026 vanaf begin maart abnormaal warm verloopt ten opzichte van alle voorgaande jaren in de meetreeks.

Door de opwarming komt de temperatuur van het zeewater steeds vaker boven de 20 graden uit (afbeelding 3). De uitzonderlijk warme zomer van 2003 telde voor het eerst 30 dagen boven 20 graden, sinds 2018 tellen we al in 5 jaren 30 of meer van zulke dagen met in 2022 maar liefst 43 dagen. Dit jaar staat al op 35 dagen (tot 17 augustus) en daar zullen er zeker nog een aantal bijkomen.

Als het zeewater 5 dagen achter elkaar etmaalgemiddeld warmer is dan op 10 procent van dezelfde kalenderdagen uit het recente verleden, de laatste 30 jaar bijvoorbeeld, dan spreken we van een mariene hittegolf. Dit jaar kent de Noordzee rond Lichteiland Goeree al drie hittegolven (afbeelding 4) waarvan de laatste begon op 24 mei en nog altijd voortduurt, inmiddels al 80 dagen. 
Hogedrukgebieden domineerden het weer de afgelopen maanden met veel zon wat het zeewater opwarmde.  De wind was relatief zwak waardoor de warmte in een relatief dunne oppervlaktelaag ophoopte en minder dan normaal werd gemengd met het diepere, koude water. Weinig wind zorgde ook voor minder warmteafgifte aan de lucht boven het water. Deze drie factoren hebben bijgedragen aan de uitzonderlijke lange duur van de huidige mariene hittegolf.

De metingen bij Lichteiland Goeree zijn representatief voor een veel groter deel van de Noordzee. Onderstaande animaties laten de ontwikkeling van de zeewatertemperatuur zien in de periode van 19 juli tot en met gisteren18 augustus 2026. Afbeelding 5 laat de gemeten temperatuur zien (met behulp van satellieten), afbeelding 6 de temperatuur als afwijking van het gemiddelde over 1991-2020. De hoogste temperatuur vinden we direct langs de kust, de grootste afwijking van het gemiddelde over een groot deel van het zuidelijke deel van de Noordzee waar zich ook Lichteiland Goeree bevindt (klein sterretje voor de kust van Hoek van Holland. Het zeewater noordelijker rond Scandinavië is kouder dan normaal.

Nieuwe temperatuurrecords zijn geen groot nieuws, de opwarming van de aarde gaat nu eenmaal gepaard met steeds weer nieuwe warmterecords, niet alleen boven land maar ook in zee met onvoorziene gevolgen voor het zeeleven. De opwarming van de aarde gaat voorlopig nog wel een tijdje door en is momenteel zelfs aan het versnellen. Met meer zeespiegelstijging, hitte, droogte en extreme regenval tot gevolg. Reden genoeg om vaart te maken met het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen door de verbranding van fossiele brandstoffen en uit grootschalige veeteelt en CO2 uit de lucht te halen.

KNMI-klimaatbericht door Frank Selten

Het notebook dat de grafieken maakte van de zeewatertemperatuur bij Lichteiland Goeree staat op KNMI gitlab