Vernieuwde berekening neerslagtekort: nu hele jaar droogte monitoring

KNMI monitort eventuele droogte onder andere met behulp van het neerslagtekort. Tot nu toe werd dit neerslagtekort in Nederland berekend voor het groeiseizoen, de periode 1 april tot en met 30 september, gemiddeld over 13 stations. Uit KNMI-onderzoek blijkt echter dat meteorologische droogte ook voor 1 april kan optreden en dat de kans hierop door klimaatverandering toeneemt. Om deze reden wordt de monitoring voortaan uitgebreid: het neerslagtekort wordt vanaf nu ook jaarrond bijgehouden, van 1 januari tot en met 31 december. Deze wijziging houdt beter rekening met droogte vroeg in het jaar en sluit aan bij bredere aanbevelingen over monitoring van droogte het hele jaar door.  

De huidige monitoring vanaf 1 april wordt vanaf heden uitgebreid met de berekening vanaf 1 januari. Zo blijft de basis voor gebruikers voorlopig hetzelfde, en kan men rustig werken aan de overgang. Ook de interpretatie blijft gelijk: een hoger neerslagtekort wijst op ernstigere droogte. De nieuwe droogtemonitor biedt een completer beeld van droogtevorming door het hele jaar heen, waardoor vroegtijdige waarschuwingen beter mogelijk worden. In veel jaren zal de verandering geen verschil maken, wanneer het neerslagtekort na 1 april ergens op nul komt. Voor de jaren met een droge start van het voorjaar, bijvoorbeeld zoals de droge maand maart in 2025 (zie afbeelding), leidt deze uitbreiding tot hogere waardes van het neerslagtekort in de zomer.

Op de achtergrond werkt KNMI aan de KNMI-Dataverkenner. Hier zullen dagelijkse metingen, langjarige gemiddelden en monitoring van verschillende variabelen bij elkaar komen. De KNMI-droogtemonitoring, met het neerslagtekort maar ook via SPI en SPEI indicatoren, zal hier op termijn ook ondergebracht gaan worden.

De aanpassing aan het neerslagtekort is in lijn met een advies van het Expertise Netwerk Zoetwater en Droogte, getiteld "Voorbij de seizoenen: jaarrond voorbereid op droogte". Dit advies pleit voor verbreding en verbetering van de monitoring van droogte-indicatoren en ondersteunt de keuze van het KNMI om het neerslagtekort jaarrond te monitoren. Doorlopende droogtemonitoring is relevant omdat, vanuit hydrologisch perspectief, droogte het gevolg is van omstandigheden over het jaar of meerdere jaren. Ook weersomstandigheden buiten het groeiseizoen zijn relevant. Denk bijvoorbeeld aan de winter van 2018-2019: na de zeer droge zomer van 2018 werden de grondwaterstanden in veel delen van Nederland in de winter niet voldoende aangevuld. Daardoor begon het groeiseizoen van 2019 met een lager dan normaal grondwater, wat de effecten van droogte in dat jaar versterkte.

Het KNMI werkt samen met verschillende partners voor brede en nauwkeurige monitoring van droogte. Naast het KNMI-waarnemingsnetwerk, waar bijvoorbeeld neerslag, temperatuur en zonnestraling wordt gemeten, houden zij de stand van bodemvocht, grondwater en rivierafvoeren bij. Alles samennemend, helpt monitoring van (potentiële) droogte waterbeheerders en watergebruikers om snel en gericht maatregelen te kunnen treffen bij dreigende droogte.