kaart van nederland met illustratie van een thermometer
Foto: Pixabay

Zomerhalfjaar overdag meer opgewarmd dan ‘s nachts, vooral in het binnenland

04 oktober 2022

In Nederland is de zonnestraling in de lente en de zomer toegenomen. Deze seizoenen zijn hierdoor overdag meer opgewarmd dan ’s nachts, vooral in het binnenland.

Vooral opwarming overdag in het binnenland

Het is warmer geworden in Nederland, maar dat gaat niet overal even snel (figuur 1). Overdag is de maximumtemperatuur het sterkst gestegen in het binnenland, terwijl ‘s nachts de minimumtemperatuur het sterkst gestegen is aan de kust. Etmaalgemiddeld zijn daardoor de ruimtelijke verschillen in opwarming klein.

Kijken we in meer detail naar de opwarming in alle seizoenen voor de stations Vlissingen aan de kust, De Bilt in het midden van het land en vliegveld Twenthe verder in het binnenland, dan zien we dat hoe verder van de kust, hoe sterker het verschil tussen dag en nachttemperatuur is toegenomen, van minder dan een halve graad in Vlissingen tot 1,5 graden in Twenthe (figuur 2). De maximumtemperatuur neemt meer toe dan de minimumtemperatuur, vooral in de lente en de zomer en vooral in het binnenland.

kaarten van nederland met de toename tussen 1961-1990 en 1991-2020 in de lente en de zomer van de etmaalgemiddelde temperatuur, de minimumtemperatuur (nacht) en de maximumtemperatuur (overdag)
Figuur 1. Toename tussen 1961-1990 en 1991-2020 in de lente en de zomer van de etmaalgemiddelde temperatuur, de minimumtemperatuur (nacht) en de maximumtemperatuur (overdag). ©KNMI
2 grafieken met de toename per seizoen tussen 1961-1990 en 1991-2020 van (links) het verschil tussen de maximumtemperatuur en de minimumtemperatuur en (rechts) de minimumtemperatuur, in Vlissingen, De Bilt en Twenthe
Figuur 2. Toename per seizoen tussen 1961-1990 en 1991-2020 van (links) het verschil tussen de maximumtemperatuur en de minimumtemperatuur en (rechts) de minimumtemperatuur, in Vlissingen, De Bilt en Twenthe. ©KNMI
grafiek met de toename per seizoen tussen 1961-1990 en 1991-2020 van de zonnestraling in De Bilt.
Figuur 3. Toename per seizoen tussen 1961-1990 en 1991-2020 van de zonnestraling in De Bilt. ©KNMI

Toename in zonnestraling 

 

Aan de kust is de opwarming overdag kleiner omdat de zee minder sterk opwarmt

 

De toegenomen zonnestraling in de lente en de zomer kan het verschil in opwarming overdag en 's nachts verklaren (figuur 3). De toename is ongeveer 10 Watt per vierkante meter, ongeveer 6 procent van het seizoengemiddelde. Het verschil in temperatuur tussen dag en nacht neemt sterker toe in Twenthe omdat overdag het land sterker opwarmt dan de zee door de toename in zonnestraling (figuur 2, links). Bovendien neemt de nachttemperatuur minder sterk toe in Twenthe dan aan de kust (figuur 2, rechts). Aan de kust is de temperatuurstijging overdag door de extra zonnestraling ook nog merkbaar in de temperaturen in de nacht door de bufferwerking van de zee. Opgenomen warmte overdag wordt in de nacht weer teruggegeven.

Opwarming door toegenomen zonnestraling 

Als we aannemen dat het verschil in opwarming tussen dag en nacht volledig komt door de toegenomen zonnestraling overdag, dan kunnen we concluderen dat in Twenthe de toegenomen zonnestraling in de lente en de zomer overdag gemiddeld 1,36 °C aan de opwarming heeft bijgedragen (figuur 2, links). In een etmaal is de bijdrage ongeveer de helft: 0,68 °C. In de herfst en de winter draagt de zon niet of nauwelijks bij aan de opwarming, dus gemiddeld over het jaar is de bijdrage van de toegenomen zonnestraling nog een keer de helft: 0,34 °C.

Overige deel komt vooral door versterkte broeikaseffect 

Nederland is 1,1 °C opgewarmd, de toegenomen zonnestraling verklaart hiervan ongeveer 30%

Nederland is tussen 1961-1990 en 1991-2020 jaargemiddeld in het hele land ongeveer 1,1 °C opgewarmd, de toegenomen zonnestraling verklaart hiervan dus ongeveer 30 procent. De overige 70 procent komt vooral door de wereldwijde opwarming van de aarde, met name van het noordelijk halfrond waar ons weer vandaan komt, door het versterkte broeikaseffect. Daarnaast is er een kleine bijdrage van veranderingen in de voorkeursrichtingen van de wind. Dit geldt vooral voor de winter, waarin de nachtelijke temperaturen sterker zijn toegenomen dan in de andere seizoenen (figuur 2, rechts).

De toename in de zonnestraling komt deels door een afname in bewolking en deels doordat de lucht schoner is geworden. Dit is ook op andere plekken in Europa het geval.

KNMI-klimaatbericht door Peter Siegmund 

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. De winter wordt per jaar een dag korter

    Door de klimaatverandering worden de winters als het ware steeds korter. Hoe snel gaat dat?

    26 januari 2023 - Klimaatbericht
  2. Waar blijft die extra energie?

    De aarde warmt op. De energie die onze planeet opneemt van de zon, is namelijk groter dan de afk...

    24 januari 2023 - Klimaatbericht
  3. Winterkou is snel aan het verdwijnen

    De kans is steeds groter dat de gemiddelde temperatuur van de koudste winterweek in Nederland bov...

    19 januari 2023 - Klimaatbericht
  4. Antarctisch zee-ijs op laagste niveau ooit

    Niet eerder werd in begin januari zo weinig zee-ijs waargenomen rondom Antarctica (waar het nu zo...

    17 januari 2023 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten