KNMI en TenneT bundelen krachten voor toekomstbestendig stroomnet

Het hoogspanningsnetwerk van TenneT is de ruggengraat van de Nederlandse energievoorziening. De vraag naar elektriciteit groeit snel. Nieuwe klanten moeten worden aangesloten worden en er moet ruimte komen voor duurzame energie. TenneT werkt aan de uitbreiding van het net en benut het bestaande net slimmer. Weer- en klimaatkennis van het KNMI speelt hierin een belangrijke rol. Deze kennis helpt om risico's beter in te schatten en biedt kansen om extra ruimte te vinden op het stroomnet.

Extreem weer veroorzaakt steeds vaker schade en leed. Deze risico’s nemen verder toe naarmate het klimaat opwarmt. Kennis over weer en klimaat zoals die wordt geleverd door het KNMI is daarom onmisbaar voor de energietransitie. Die energietransitie is juist gericht is op het beperken van deze gevolgen van klimaatverandering.

Tegelijkertijd heeft klimaatverandering ook invloed op de energietransitie zelf: om duurzame energiebronnen zoals zon en wind optimaal te benutten, is inzicht nodig in wat we kunnen verwachten en hoe we omgaan met de bijbehorende kansen en uitdagingen. Het KNMI beschikt over uitgebreide kennis van het weer. Zo worden KNMI-weersverwachtingen dagelijks door bedrijven gebruikt om de inzet van hernieuwbare energie te optimaliseren. Wanneer bijvoorbeeld vooraf duidelijk is dat een zonnepark een zonnige ochtend tegemoet gaat en de middag druilerig is, kan door slim gebruik van opslagcapaciteit de inzet van andere energiebronnen worden verminderd. Slim gebruik van het weer kan er dus voor zorgen dat duurzame opwek wordt gemaximaliseerd en de balans op het elektriciteitsnet behouden blijft.

Het weer en het klimaat hebben steeds meer invloed op de werking van het elektriciteitsnet. Temperatuur, wind en zon bepalen niet alleen de opwek van duurzame energie, maar ook hoeveel elektriciteit het net veilig kan transporteren. Bij koeling door kou of wind kunnen hoogspanningslijnen bijvoorbeeld meer elektriciteit vervoeren.

Het gezamenlijke onderzoeksprogramma is een belangrijke basis voor het mogelijk maken van dynamic asset rating. Hiermee kan TenneT de transportcapaciteit van hoogspanningsverbindingen beter afstemmen op de actuele weersomstandigheden. Dit onderzoek draagt direct bij aan het beter benutten van het bestaande net.

Gezamenlijk onderzoek van TenneT en KNMI laat zien dat dit veel oplevert. Door slim gebruik te maken van weersdata en seizoenspatronen kan tot wel 30% extra transportcapaciteit ontstaan op het hoogspanningsnet.

De energietransitie brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee. Een belangrijk voorbeeld is ‘duisterluwte’: periodes in de winter met weinig zon en wind. Tijdens een duisterluwte wordt er weinig hernieuwbare energie opgewekt, soms in heel West-Europa tegelijk. Als het dan ook koud is, stijgt de vraag naar elektriciteit juist. Op dat soort momenten dreigen er in het energiesysteem na 2030 problemen rondom leveringszekerheid te ontstaan. Dit weertype werd door het KNMI lange tijd als relatief ‘saai weer’ gezien. Maar met de energietransitie is duisterluwte een nieuwe vorm van extreem weer, ook beschreven in Een Extreem Rapport. TenneT onderzoekt deze situaties jaarlijks in de Monitor Leveringszekerheid. In 2025 analyseerden KNMI en TenneT samen de meteorologie achter en de impact van een extreme duisterluwte. Deze kennis is belangrijk om het stroomnet toekomstbestendig te maken en beter te laten meebewegen met het weer.

TenneT en KNMI werkten al samen in verschillende projecten. Met deze overeenkomst krijgt de onderzoekssamenwerking een structureel karakter. Kennis en data zijn straks continu beschikbaar en beter afgestemd op de behoeften van TenneT. Zo kunnen beide partijen gericht nieuwe inzichten ontwikkelen en toepassen op het elektriciteitsnet.

Vanuit het gezamenlijk ontwikkelde innovatieprogramma wordt ook de samenwerking met andere partijen in de sector gezocht. Door gezamenlijk kennis te ontwikkelen en te delen, ontstaat een sterk fundament voor innovaties die bijdragen aan het elektriciteitsnet van de toekomst. Met deze samenwerkingsovereenkomst zetten TenneT en KNMI een belangrijke stap richting een toekomstbestendig energiesysteem.