Waarom is april de droogste maand?

De animatie hieronder laat de gemiddelde hoeveelheid neerslag zien voor iedere maand in de periode 1991-2020. De plaatjes zijn gebaseerd op de neerslagwaarnemingen van het KNMI-netwerk van zo'n 300 vrijwilligers die verspreid over Nederland dagelijks de regenmeter aflezen. Wat opvalt is dat april eruit springt als een relatief droge maand. 

April is een overgangsmaand. In de winter waaien er sterke westenwinden die stormen richting Europa sturen met veel regen zoals deze winter in Spanje en Portugal het geval was. De regen valt binnen de storm daar waar koude en warme lucht elkaar ontmoeten langs fronten die zich vele duizenden kilometers uitstrekken. Meteorologen noemen dat grootschalige neerslag.  

In de overgang naar de zomer zwakken de westenwinden af en warmt het land flink op. Er ontstaan buien als het land de atmosfeer onderin flink opwarmt en vochtig maakt door verdamping uit vegetatie en de grond. De warme, vochtige lucht stijgt op, koelt af, er ontstaan wolken en uiteindelijk regen. Uit deze buien kan in korte tijd en plaatselijk heel veel regen vallen. Meteorologen noemen dat convectieve neerslag. Convectieve buien ontstaan ook boven zee als koude lucht uit het noordpoolgebied met een noordwestelijke stroming over de relatief warme zee wordt aangevoerd.

Wellicht tegen je gevoel in zijn december en augustus de natste maanden (afbeelding 2). In augustus valt er ongeveer evenveel neerslag als in december, alleen valt de regen veel plaatselijker en in een kortere tijd. Vandaar dat je de indruk kunt hebben dat augustus droger zou zijn dan december. 

Met de afname van de westenwinden en het verminderen van de stormactiviteit, is de grootschalige neerslag in april ook veel minder. De zon is echter nog niet zo sterk, het land warmt daardoor overdag nog niet zo hard op en er is ook nog weinig verdamping uit planten, vandaar dat de bijdrage van convectieve buien aan de neerslag in april veel minder is dan in de zomer. 

Bovendien is de zee nog koud van de winter, dat onderdrukt convectie en maakt dat de lucht minder vocht bevat. Dat alles opgeteld maakt april de droogste maand van het jaar. Maart krijgt nog meer mee van de winterstormen zoals vandaag, in mei is de zon al krachtiger en ontstaan er eerder buien.  

September is ook een overgangsmaand, maar in september is er met name aan de kust veel neerslag doordat de zee nog warm is van de zomer. 

Alle maanden zijn natter geworden, behalve april 

Als we de hoeveelheid neerslag vergelijken tussen de periode 100 jaar geleden, 1901-1930, en de recente periode 1991-2020, dan zien we dat alle maanden natter zijn geworden, behalve april (afbeelding 2). De lichte afname is niet significant. De variatie van jaar op jaar is groot in de hoeveelheid neerslag in april, er is over de hele periode geen significante trend zichtbaar (afbeelding 3).

De neerslag in de winter neemt toe omdat de zeewatertemperatuur stijgt. De stormen voeren daardoor vochtiger lucht aan waaruit meer regen valt. Deze tendens zet zich volgens de KNMI'23 klimaatscenario's in de toekomst voort omdat de zee verder zal opwarmen.

Door meer vocht in de lucht is ook de zomerneerslag toegenomen. Wel minder dan in de winter en de klimaatscenario's verwachten niet dat deze trend naar de toekomst zal doorzetten. De verdere opwarming zorgt voor uitdroging van het land wat de zomerneerslag zal doen afnemen. Op het klimaatdashboard kun je zien dat deze afname de laatste jaren wellicht al is ingezet. 

KNMI-klimaatbericht door Frank Selten 

Het jupyter notebook dat afbeelding 3 maakte staat op KNMI gitlab.