Alpengletsjer
Foto: Ben Selten

Hoeveel dragen gletsjers bij aan zeespiegelstijging?

15 november 2022

Alpengletsjers smolten niet eerder zo snel als afgelopen zomer. Ook in de rest van de wereld trekken de meeste berggletsjers zich steeds verder terug. Het smeltende ijs van deze gletsjers zorgt wereldwijd voor zeespiegelstijging. Hoe groot is deze bijdrage eigenlijk?

Hoeveelheid smeltwater van gletsjers neemt toe

Gletsjers komen wereldwijd voor in hoge berggebieden en in hele koude gebieden zoals aan de rand van de ijskappen van Groenland en Antarctica (figuur 1).  Ze verliezen ijsmassa, doordat er in de zomer door de opwarming meer ijs smelt dan er in de winter aan sneeuw bijkomt. Het smeltwater stroomt naar zee, waardoor de zeespiegel wereldwijd stijgt.

Het laatste klimaatrapport van het IPCC laat zien dat de berggletsjers van 1901 tot en met 1990 ongeveer 16% van hun massa hebben verloren, met 5 cm zeespiegelstijging als gevolg. Dat is ongeveer de helft van de totale zeespiegeltoename over die periode. Afhankelijk van de wereldwijde uitstoot zal nog eens 18% tot 36% van het gletsjerijs uit de berggebieden verdwijnen in 2100 ten opzichte van 2015, wat gelijk staat aan een zeespiegelstijging van ongeveer 8 tot 17 cm (figuur 2).  

Hoeveelheid smeltwater ijskappen inmiddels groter dan van gletsjers 

Gletsjers reageren traag op klimaatverandering. Zelfs als de opwarming stopt, zullen gletsjers nog tientallen jaren blijven smelten. Als de huidige gletsjers helemaal wegsmelten, zorgt dat voor nog eens 30 cm zeespiegelstijging (de gletsjers aan de rand van Antarctica en Groenland niet meegenomen). De Alpengletsjers nemen hiervan maar 0,3 mm voor hun rekening. Ter vergelijking: als al het ijs op Groenland zou smelten zorgt dat voor 7 meter zeespiegelstijging, voor Antarctica is dit 58 meter.

In de vorige eeuw smolten de gletsjers sneller dan de ijskappen. Inmiddels is de hoeveelheid smeltwater van de ijskappen op Groenland en Antarctica groter dan die van de gletsjers elders. De verwachting is dat de bijdrage van de ijskappen steeds belangrijker wordt (figuur 3).  

Kaarten van de ligging van gletsjers en ijskappen op het noordelijk en zuidelijk halfrond
Figuur 1. Verdeling van gletsjers over de wereld (oranje). De zeespiegelbijdrage van gletsjers op Groenland (nr. 5) en Antarctica (nr. 19) worden meegeteld bij die van de ijskappen. Bron: IPCC AR6, Fig. 9.2.
Verwachte zeespiegelbijdrage van gletsjers van 2015 tot 2100 voor verschillende scenario's van toekomstige uitstoot van broeikasgassen.
Figuur 2. Verwachte zeespiegelbijdrage van gletsjers van 2015 tot 2100 voor verschillende scenario's van toekomstige uitstoot van broeikasgassen. Bron: Marzeion, Earth's Future, 2019.
Verwachte bijdrage van verschillende processen aan zeespiegelstijging sinds 1971.
Figuur 3. Verwachte bijdrage van verschillende processen aan zeespiegelstijging sinds 1971. De bijdrage van gletsjers is grijs. Elk blokje stelt 1 cm zeespiegelstijging voor. Met name de bijdrage van de Antarctische ijskap kan hier nog sterk vanaf wijken wanneer zich processen voordoen die voor een versnelling van de smelt zorgen. Bron: IPCC AR6, FAQ 9.2, Fig. 1.

Wereldwijd trekken gletsjers zich terug 

Ongeveer 10% van het gletsjergebied op aarde staat op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization). Deze VN-organisatie meldde vorige week dat door de opwarming van de aarde ongeveer een derde van deze beschermde gletsjers in 2050 verdwenen zal zijn. Grote kans dat de gletsjers in Afrika en de Italiaanse Dolomieten in de komende dertig jaar helemaal wegsmelten. Om het andere deel van de gletsjers te behouden moet de opwarming deze eeuw onder de 1,5 °C blijven, maar we koersen eerder af op 2,5 °C. Het terugdringen van de broeikasgasuitstoot en actief CO2 uit de lucht halen is de meest effectieve manier om de resterende gletsjers te beschermen. 

KNMI-klimaatbericht door Eveline van der Linden 

Recente nieuws- en klimaatberichten

  1. De winter wordt per jaar een dag korter

    Door de klimaatverandering worden de winters als het ware steeds korter. Hoe snel gaat dat?

    26 januari 2023 - Klimaatbericht
  2. Waar blijft die extra energie?

    De aarde warmt op. De energie die onze planeet opneemt van de zon, is namelijk groter dan de afk...

    24 januari 2023 - Klimaatbericht
  3. Winterkou is snel aan het verdwijnen

    De kans is steeds groter dat de gemiddelde temperatuur van de koudste winterweek in Nederland bov...

    19 januari 2023 - Klimaatbericht
  4. Antarctisch zee-ijs op laagste niveau ooit

    Niet eerder werd in begin januari zo weinig zee-ijs waargenomen rondom Antarctica (waar het nu zo...

    17 januari 2023 - Klimaatbericht
Toon alle nieuws- en klimaatberichten