Wát een pak sneeuw!

Onze weersverwachtingen baseren we op weermodellen. Dat zijn complexe computercodes die uit kunnen rekenen hoe het weer zich de komende dagen verder gaat ontwikkelen door toepassing van de natuurwetten. Met de Future weather methode rekenen we met ons weermodel standaard de weersituatie van elke dag niet alleen uit voor het huidige klimaat, maar ook voor een warmer (wereldgemiddeld 1,5 en 3 graden warmer dan nu) en kouder klimaat (1,5 graad kouder dan nu). Dat geeft ons inzicht in de invloed van klimaatverandering op het weer van alledag. We hebben hierover al diverse berichten geschreven en hier laten we de uitkomsten zien voor het sneeuwrijke weer van de afgelopen dagen.

Onderstaande animatie laat de ontwikkeling van het weer zien volgens ons Future weather systeem in de periode van 1 tot en met 7 januari. Links voor het koudere klimaat, het huidige klimaat in het midden en het warmere klimaat rechts. De contourlijnen geven de luchtdruk aan op zeeniveau. Het lagedrukgebied ten noorden van Nederland voert vanuit het noordwesten herhaaldelijk sneeuwbuien aan (grijs-groene tinten) die geleidelijk het land met een steeds dikker pak sneeuw bedekken (blauw-paarse tinten).

Op dinsdagochtend 6 januari 2026 geeft ons Future weather systeem in het huidige klimaat een gemiddelde dikte van het sneeuwdek in Nederland van ruim 5 centimeter en plaatselijk meer dan 16 centimeter. Het gemeten sneeuwdek op 6 januari is weergegeven in afbeelding 1. Zowel qua dikte als verdeling over het land komt het model aardig overeen met de waarnemingen. In het koudere klimaat geeft het model een stuk meer sneeuw (zo'n 9 centimeter gemiddeld met uitschieters tot 22 centimeter). In het 1,5 graad warmere klimaat blijft er gemiddeld maar 1,5 centimeter over met op sommige plekken maximaal zo'n 8 centimeter. Bij 3 graden opwarming neemt de sneeuwval nog verder af (niet getoond). Er valt dus ook in het warmere klimaat nog wel wat sneeuw, maar veel minder. De totale hoeveelheid neerslag is zeker niet minder in het warmere klimaat. Veel van de neerslag valt in het warmere klimaat als regen, of als natte sneeuw die vrijwel direct weer smelt. Met andere woorden, het is gewoon te warm.

Sneeuw in Nederland wordt steeds zeldzamer (afbeelding 2). Het gemiddeld aantal dagen per jaar met een gesloten sneeuwdek in De Bilt was rond 1961 nog 23, tegenwoordig nog maar 3. Bovendien neemt ook de kans op een dik pak sneeuw af. De afname in sneeuw heeft twee redenen.

De hoofdreden is de makkelijkste: voor sneeuw mag de temperatuur niet te ver boven nul uitstijgen en door de opwarming komen temperaturen onder nul steeds minder vaak voor (afbeelding 3). Rond 1965 maten we in De Bilt gemiddeld nog 67 vorstdagen, tegenwoordig nog maar 40. Dagen met strenge vorst nemen in rap tempo af.  Het effect van de opwarming zien we goed terug in de animatie: in het warmere klimaat valt een kleiner deel van de neerslag die door het lagedrukgebied wordt aangevoerd in de vorm van sneeuw. Voor de toekomst verwachten de KNMI-klimaatscenario's een verdere afname in het aantal vorstdagen. In het meest warme scenario daalt het gemiddeld aantal vorstdagen in De Bilt tot 30 rond 2050 en tot nog maar 11 rond 2100 (zie het KNMI-klimaatdashboard).

Een tweede reden voor de afname in sneeuw is dat als het in de toekomst wel koud genoeg is voor sneeuwval, er meestal minder sneeuw zal vallen. Dat zit zo. In het huidige klimaat zorgt aanvoer van koude lucht uit het noordwesten, zoals deze week, nog voor temperaturen onder nul en flinke sneeuwval. Bij verdere opwarming warmt de zee de lucht zo sterk op, dat de neerslag veelal als regen gaat vallen. Temperaturen onder nul komen in de toekomst voornamelijk nog voor bij aanvoer van koude lucht over land uit het (noord)-oosten. Deze lucht is droger en gaat meestal gepaard met minder neerslag.

Zacht en fluffy

Ik ben een wintermens. Het mooiste aan de momenten dat het sneeuwt vind ik dat het geleidelijk stil wordt om je heen, als het niet te hard waait tenminste. Sneeuw die valt zoals een uil vliegt. Zacht en fluffy. Geluiden van alledag worden gedempt doordat de sneeuwkristallen lucht invangen en daardoor als een soort geluidsdempertjes werken. Eigenlijk is er niets mooiers als je het mij vraagt. Nou ja, behalve misschien het geluid van schaatsers op natuurijs. Dat tjoeinke, tjoeinke, tjoeinke dat je al van verre hoort, is tijdloos. Maar ja, het ijs dat er nu ligt, ligt grotendeels bedekt onder een witte laag. De schaatser baalt wellicht, maar de sneeuwfanaat jubelt. Voor even kan deze genieten van een sprookjeslandschap.

KNMI-klimaatbericht door Hylke de Vries met bijdrages van Frank Selten

De jupyter notebooks die de grafieken maken in afbeelding 2 en 3 staan op KNMI-gitlab.